Patron nagrody | www.torun.pl

Toruń

Patron nagrody

Samuel Bogumił Linde, portretSAMUEL BOGUMIŁ LINDE (1771-1847)
wybitny językoznawca, bibliograf i pedagog, autor słynnego 6-tomowego Słownika Języka Polskiego.

Urodził się 24 kwietnia 1771 r. w Toruniu w średnio zamożnej rodzinie mieszczańskiej. Jego ojciec - mistrz ślusarski Jan Jacobson Lindt, który osiedlił się w Toruniu ok.1749 r., był z pochodzenia Szwedem, zaś matka Barbara Anna była córką niemieckiego kamieniarza J.A. Langenbana, który przybył do Torunia z niemieckiego Coburga ok. 1730 r.

Samuel Bogumił wychowywał się w atmosferze przenikania i konfrontacji wyznań, języków i kultur. Naukę rozpoczął w Szkole Nowomiejskiej, a od 1783 r. w toruńskim Gimnazjum Akademickim, którego tradycja  oświeceniowa w zasadniczy sposób wpłynęła na rozwój jego zainteresowań językoznawczych, także w zakresie języka polskiego. W swoich wypowiedziach autobiograficznych wielokrotnie wyrażał wdzięczność wobec tej szkoły i z sentymentem wypowiadał się o jej profesorach.

Po wczesnej śmierci ojca tylko dzięki pomocy brata Jana Wilhelma - kaznodziei polskiego i niemieckiego w Gdańsku, młody Linde uzyskał stypendium i rozpoczął studia w Lipsku  (1789). Oficjalnym kierunkiem studiów  była teologia, ale zainteresowania Lindego koncentrowały się wokół nauk filologicznych. Już w 1791 r., przy poparciu swoich profesorów, filologów A.W. Ernestiego oraz J.A.Dathe, objął wakujące stanowisko lektora języka polskiego na Uniwersytecie Lipskim. W staraniach o tę posadę zadeklarował polski jako język macierzysty i załączył pochwalne zaświadczenie pastora Jana Jezewiusza, ówczesnego nauczyciela języka polskiego z Torunia.

Kiedy po przegranej wojnie polsko-rosyjskiej w 1792 r. Lipsk i Drezno stały się ośrodkami emigracji twórców i obrońców Konstytucji 3 Maja, Linde został współpracownikiem polskich polityków. Przetłumaczył na niemiecki „Powrót posła” J.U. Niemcewicza, a także przygotował niemiecką wersję dzieła „O ustanowieniu i upadku Konstytucji 3 Maja”, opracowanego przez przywódców emigracyjnych dla propagowania walki o niepodległość. Włączył się aktywnie w przygotowania do insurekcji kościuszkowskiej u boku Hugona Kołłątaja. Po upadku insurekcji, mimo odejścia od aktywności politycznej, Linde wciąż obracał się w kręgach polskiej elity umysłowej (I. Potocki, A.K. Czartoryski, T. Czacki).

W latach 1795-1803, dzięki mecenatowi J.M. Ossolińskiego zajął się intensywną pracą językoznawczą i bibliotekarską. Gromadził i opracowywał zbiory późniejszego Ossolineum, jednej z najlepszych polskich bibliotek XIX w. Pod okiem Ossolińskiego, uczonego arystokraty i erudyty, zaczął przygotowania do opracowania słownika zapoznając się dogłębnie z dziejami polskiego piśmiennictwa i językoznawstwa.

W 1804 r. powierzono Lindemu stanowisko rektora tworzonego Liceum Warszawskiego, najważniejszej szkoły w stolicy pozbawionej uniwersytetu pod rządami Prusaków. Tak zaczął się najdłuższy, ponad czterdziestoletni okres życia Lidego (1804-47), wypełniony intensywną działalnością pedagogiczną na stanowisku rektora Liceum, aktywnością publiczną oraz kontynuacją prac nad słownikiem. W okresie Królestwa Kongresowego Linde zorganizował i kierował Biblioteką Publiczną, pełniącą rolę Biblioteki Narodowej. Był członkiem, a następnie dyrektorem Izby Edukacyjnej kierującej sprawami oświaty Księstwa Warszawskiego i wówczas żywo interesował się losami gimnazjum toruńskiego. Działał we władzach oświatowych Królestwa Polskiego i kierował oświatą w dobie powstania listopadowego. W 1835 odszedł ze służby publicznej poświęcając się pracy naukowej.

W życiu osobistym Lindego panowała atmosfera surowej, luterańskiej religijności. W 1804 roku ożenił się z Ludwiką Bürger, a po jej śmierci z Luizą Nusbaum. Obie żony wywodziły się z warszawskiej gminy luterańskiej, w której Linde odgrywał znaczną rolę. Córka Lindego Ludwika Górecka (1815-1900) była działaczką społeczną i filantropijną, fundatorką nagrody Akademii Umiejętności w Krakowie za najlepsze prace z dziedziny językoznawstwa.

Na obfity i różnorodny dorobek naukowy S.B. Lindego składają się prace bibliograficzne i słownikowe, rozprawy z językoznawstwa i piśmiennictwa, przekłady i prace edytorskie. Był autorem wielotomowej bibliografii Bibliotheca Polonica. Do historii przeszedł przede wszystkim jako twórca monumentalnego Słownika Języka Polskiego, opublikowanego w latach 1807-14 w 6 tomach, a po raz drugi w latach 1854-60, już po śmierci Lindego, jako wydanie „poprawione i pomnożone”. Było to dzieło epokowe, największy objętościowo słownik języka polskiego, liczący w 6 tomach ponad 4600 stron dużego formatu, zawierający 60 tys. haseł opatrzonych 200 tys. cytatów. W ówczesnej Europie dzieło to nie miało sobie równych pod względem bogactwa materiału leksykograficznego i służyło za wzór dla innych słowników języków słowiańskich.

Dokonania Lindego były znane w całej Europie. Za pracowitość i wytrwałość przyjęły go w poczet członków liczne  towarzystwa naukowe m.in. w Warszawie, Pradze, Petersburgu, Getyndze, Berlinie, Królewcu, Paryżu i Kopenhadze. Był członkiem honorowym uniwersytetów wileńskiego i krakowskiego, wykładał na Uniwersytecie Warszawskim. W 1844 roku otrzymał dyplom honorowego obywatelstwa miasta Torunia.

Zmarł 8 sierpnia 1847 r. w Warszawie i jest pochowany na tamtejszym cmentarzu ewangelicko-augsburskim.

Najczęściej czytane aktualności

  • Stacja przesiadkowa przy pl. Rapackiego
    MZK
    Niemal 130 lat temu, 16 maja 1891 roku, na ulice Torunia wyjechały pierwsze konne tramwaje. Zajezdnię tramwajową wyposażono wówczas w warsztaty do konserwacji i remontu wozów oraz w stajnie dla koni.
  • Na zdjęciu kamienice przy ul. Rynek Staromiejski 26 i 27
    Miasto
    W miejscu łączącym Rynek Staromiejski z ul. Chełmińską odremontowane zostały zabytkowe kamienice.
  • Grafika rządowa informująca o możliwości zapisów na szczepienie dla osób, które ukończyły 18 lat
    Koronawirus, Miasto
    Od 9 maja 2021 roku na szczepienia przeciw COVID-19 mogą rejestrować się osoby urodzone w latach 2000-2003.
  • Grafika epidemiczna dla Torunia
    Koronawirus, Miasto
    W Toruniu w ciągu ostatniej doby potwierdzono 6 przypadków zakażenia koronawirusem SARS-CoV-2. Nikt nie zmarł z powodu COVID-19.
  • Na zdjęciu zbliżenie na strzykawkę ze szczepionką podczas podawania zastrzyku - widać ramię i wkłutą igłę
    Koronawirus, Miasto
    Od 17 maja 2021 roku zostanie skrócony czas oczekiwania na druga dawkę szczepionki – poinformował Michał Dworczyk z Kancelarii Prezesa Rady Ministrów.
  • Zdjęcie pokazuje zarys działki przy ul. Sieradzkiej, która została wystawiona na sprzedaż
    Biznes, Miasto
    Ciekawa pozycja w miejskiej ofercie inwestycyjnej. Na sprzedaż został wystawiony teren pod usługi przy ul. Sieradzkiej 21 w sąsiedztwie drogi krajowej nr 80 i węzła autostradowego A1.
  • Toruń uplasował się na 4. miejscu w przeliczeniu liczby ścieżek rowerowych na mieszkańca – takie są wyniki rankingu opracowanego przez Holidu, wyszukiwarkę apartamentów i domów wakacyjnych.
  • W Toruniu w ciągu ostatniej doby potwierdzono 26 przypadków zakażenia koronawirusem SARS-CoV-2. W wyniku chorób współistniejących COVID-19 zmarła jedna osoba.
  • W czwartek 13 maja 2021 roku o godz. 10:00 rozpocznie się 30. sesja Rady Miasta Torunia. Obrady odbędą się w trybie zdalnym i będą transmitowane w BIP-ie i serwisie YouTube.
  • Do 14 maja przedłużony został nabór zgłoszeń do udziału w warsztatach "Per YUFE ad astra" organizowanych przez Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu.
  • 12 maja w TVP Sport zostanie pokazana Gala Łyżwiarska, zarejestrowana w Toruniu 8 maja 2021 r. na lodowisku Tor-Tor. Najlepsi toruńscy zawodnicy Natalia Kaliszek i Maksym Spodyriev otrzymali z rąk prezydenta Michała Zaleskiego akty przyznania stypendiów sportowych za zdobycie kwalifikacji olimpijskiej do Pekinu.
  • 8 maja, w 76. rocznicę zakończenia II wojny światowej w Polsce i Europie, delegacja miasta złożyła wiązanki kwiatów w toruńskich miejscach upamiętnienia jej ofiar.
  • Wiosna to zdaniem wielu najpiękniejsza pora roku w Toruniu. Miasto tonie w świeżej zieleni i barwach tysięcy wiosennych kwiatów.
  • 14-16 maja 2021 r. zapraszamy torunian i turystów na oficjalną inaugurację sezonu turystycznego w naszym mieście. Będzie okazja do obejrzenia atrakcji mniej znanych lub niedostępnych na co dzień.