Patron nagrody | www.torun.pl

Toruń

Patron nagrody

Samuel Bogumił Linde, portretSAMUEL BOGUMIŁ LINDE (1771-1847)
wybitny językoznawca, bibliograf i pedagog, autor słynnego 6-tomowego Słownika Języka Polskiego.

Urodził się 24 kwietnia 1771 r. w Toruniu w średnio zamożnej rodzinie mieszczańskiej. Jego ojciec - mistrz ślusarski Jan Jacobson Lindt, który osiedlił się w Toruniu ok.1749 r., był z pochodzenia Szwedem, zaś matka Barbara Anna była córką niemieckiego kamieniarza J.A. Langenbana, który przybył do Torunia z niemieckiego Coburga ok. 1730 r.

Samuel Bogumił wychowywał się w atmosferze przenikania i konfrontacji wyznań, języków i kultur. Naukę rozpoczął w Szkole Nowomiejskiej, a od 1783 r. w toruńskim Gimnazjum Akademickim, którego tradycja  oświeceniowa w zasadniczy sposób wpłynęła na rozwój jego zainteresowań językoznawczych, także w zakresie języka polskiego. W swoich wypowiedziach autobiograficznych wielokrotnie wyrażał wdzięczność wobec tej szkoły i z sentymentem wypowiadał się o jej profesorach.

Po wczesnej śmierci ojca tylko dzięki pomocy brata Jana Wilhelma - kaznodziei polskiego i niemieckiego w Gdańsku, młody Linde uzyskał stypendium i rozpoczął studia w Lipsku  (1789). Oficjalnym kierunkiem studiów  była teologia, ale zainteresowania Lindego koncentrowały się wokół nauk filologicznych. Już w 1791 r., przy poparciu swoich profesorów, filologów A.W. Ernestiego oraz J.A.Dathe, objął wakujące stanowisko lektora języka polskiego na Uniwersytecie Lipskim. W staraniach o tę posadę zadeklarował polski jako język macierzysty i załączył pochwalne zaświadczenie pastora Jana Jezewiusza, ówczesnego nauczyciela języka polskiego z Torunia.

Kiedy po przegranej wojnie polsko-rosyjskiej w 1792 r. Lipsk i Drezno stały się ośrodkami emigracji twórców i obrońców Konstytucji 3 Maja, Linde został współpracownikiem polskich polityków. Przetłumaczył na niemiecki „Powrót posła” J.U. Niemcewicza, a także przygotował niemiecką wersję dzieła „O ustanowieniu i upadku Konstytucji 3 Maja”, opracowanego przez przywódców emigracyjnych dla propagowania walki o niepodległość. Włączył się aktywnie w przygotowania do insurekcji kościuszkowskiej u boku Hugona Kołłątaja. Po upadku insurekcji, mimo odejścia od aktywności politycznej, Linde wciąż obracał się w kręgach polskiej elity umysłowej (I. Potocki, A.K. Czartoryski, T. Czacki).

W latach 1795-1803, dzięki mecenatowi J.M. Ossolińskiego zajął się intensywną pracą językoznawczą i bibliotekarską. Gromadził i opracowywał zbiory późniejszego Ossolineum, jednej z najlepszych polskich bibliotek XIX w. Pod okiem Ossolińskiego, uczonego arystokraty i erudyty, zaczął przygotowania do opracowania słownika zapoznając się dogłębnie z dziejami polskiego piśmiennictwa i językoznawstwa.

W 1804 r. powierzono Lindemu stanowisko rektora tworzonego Liceum Warszawskiego, najważniejszej szkoły w stolicy pozbawionej uniwersytetu pod rządami Prusaków. Tak zaczął się najdłuższy, ponad czterdziestoletni okres życia Lidego (1804-47), wypełniony intensywną działalnością pedagogiczną na stanowisku rektora Liceum, aktywnością publiczną oraz kontynuacją prac nad słownikiem. W okresie Królestwa Kongresowego Linde zorganizował i kierował Biblioteką Publiczną, pełniącą rolę Biblioteki Narodowej. Był członkiem, a następnie dyrektorem Izby Edukacyjnej kierującej sprawami oświaty Księstwa Warszawskiego i wówczas żywo interesował się losami gimnazjum toruńskiego. Działał we władzach oświatowych Królestwa Polskiego i kierował oświatą w dobie powstania listopadowego. W 1835 odszedł ze służby publicznej poświęcając się pracy naukowej.

W życiu osobistym Lindego panowała atmosfera surowej, luterańskiej religijności. W 1804 roku ożenił się z Ludwiką Bürger, a po jej śmierci z Luizą Nusbaum. Obie żony wywodziły się z warszawskiej gminy luterańskiej, w której Linde odgrywał znaczną rolę. Córka Lindego Ludwika Górecka (1815-1900) była działaczką społeczną i filantropijną, fundatorką nagrody Akademii Umiejętności w Krakowie za najlepsze prace z dziedziny językoznawstwa.

Na obfity i różnorodny dorobek naukowy S.B. Lindego składają się prace bibliograficzne i słownikowe, rozprawy z językoznawstwa i piśmiennictwa, przekłady i prace edytorskie. Był autorem wielotomowej bibliografii Bibliotheca Polonica. Do historii przeszedł przede wszystkim jako twórca monumentalnego Słownika Języka Polskiego, opublikowanego w latach 1807-14 w 6 tomach, a po raz drugi w latach 1854-60, już po śmierci Lindego, jako wydanie „poprawione i pomnożone”. Było to dzieło epokowe, największy objętościowo słownik języka polskiego, liczący w 6 tomach ponad 4600 stron dużego formatu, zawierający 60 tys. haseł opatrzonych 200 tys. cytatów. W ówczesnej Europie dzieło to nie miało sobie równych pod względem bogactwa materiału leksykograficznego i służyło za wzór dla innych słowników języków słowiańskich.

Dokonania Lindego były znane w całej Europie. Za pracowitość i wytrwałość przyjęły go w poczet członków liczne  towarzystwa naukowe m.in. w Warszawie, Pradze, Petersburgu, Getyndze, Berlinie, Królewcu, Paryżu i Kopenhadze. Był członkiem honorowym uniwersytetów wileńskiego i krakowskiego, wykładał na Uniwersytecie Warszawskim. W 1844 roku otrzymał dyplom honorowego obywatelstwa miasta Torunia.

Zmarł 8 sierpnia 1847 r. w Warszawie i jest pochowany na tamtejszym cmentarzu ewangelicko-augsburskim.

Najczęściej czytane aktualności

  • Na zdjęciu budynek Szkoły Podstawowej nr 14
    Koronawirus, Miasto
    Szczepienie podczas sobotnich zakupów czy podczas niedzielnego spaceru? W Toruniu to możliwe! W każdy weekend lipca.
  • Kwiaty i flagi biało-czerwone pod obeliskiem Ku czci Żołnierzy Armii Krajowej na placu Rapackiego
    Miasto
    1 sierpnia 2020 roku w Toruniu odbędą się obchody 77. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego.
  • budynek Muzeum Twierdzy Toruń
    Inwestycje, Miasto
    Adaptacja budynku Koszar Bramy Chełmińskiej na cele muzealne Muzeum Twierdzy Toruń znalazła się w II etapie konkursu TOP Inwestycje Komunalne 2021 Portalu Samorządowego. O nagrodach w osobnych głosowaniach zdecyduje jury oraz internauci.
  • Ciemne chmury wiszące nad drogą
    Miasto
    We wtorek 27 lipca 2021 r. na terenie Torunia i powiatu toruńskiego prognozowane są burze, porywiste wiatry, a nawet grad.
  • grafika zachęcająca do szczepień
    Miasto
    Torunianie powyżej 65. roku życia mogą skorzystać z darmowych szczepień przeciwko pneumokokom. Miasto przystąpiło do wojewódzkiego programu profilaktyki zakażeń pneumokokowych wśród osób dorosłych.
  • Na zdjęciu uśmiechnięty mężczyzna jest szczepiony i pokazuje kciuka w górę
    Koronawirus, Miasto
    Już nie tylko w weekend można przyjąć dawkę szczepionki przeciw COVID-19 w Toruniu bez wcześniejszej rejestracji. Od 24 lipca 2021 r. zaszczepimy się od ręki także w dni powszednie.
  • Były spektakularne skoki i triki, freestylowa bitwa, i rekordy na pumptracku, a wszystko przy dużym wsparciu toruńskiej publiczności. II Amatorskie Mistrzostwa Torunia w jeździe na hulajnogach, rolkach, deskorolkach i rowerach rozegrano 24 lipca 2021 r. na pumptrack'u na Rubinkowie.
  • Spektakularne skoki do wody, kursy nurkowania, aquafitness, turnieje w badmintona, boule i siatkówkę plażową - to tylko część atrakcji, z których mogli skorzystać 23 lipca 2021 r. uczestnicy All Day Beach Party na basenach letnich przy Campingu Tramp przy ul. Kujawskiej.
  • W Toruniu w ciągu ostatniego tygodnia (19-25 lipca 2021 r.) potwierdzono 2 przypadki zakażenia koronawirusem SARS-CoV-2. Nie zanotowano zgonów w wyniku tej choroby w naszym mieście.
  • Poniedziałek, 26 lipca 2021 r. jest ostatnim dniem, w którym można składać wnioski o dowód osobisty w formie dokumentu elektronicznego. Od 27 lipca 2021 r. usługa na stronie www.gov.pl zostanie wyłączona, zarówno dla osób dorosłych, jak i małoletnich.
  • W weekend 24-25 lipca 2021 roku z możliwości szczepień bez rejestracji w dwóch lokalizacjach w Toruniu skorzystały 623 osoby.
  • Kościół pw. św. Jakuba został podniesiony do rangi sanktuarium – uroczystości z tej okazji odbyły się w dniu 25 lipca 2021 r.
  • Po niedawnej wizycie w Toruniu niemieckich dziennikarzy, na portalu podróżniczym 1001 Reiseträume ukazał się artykuł poświęcony corocznemu festiwalowy światła Bella Skyway Festiwal.
  • Kolejny pracowity weekend na moście drogowym Piłsudskiego. Przypominamy, w piątek 23 lipca o godzinie 22:00 most zostanie zamknięty dla aut. Dla ruchu zostanie otwarty w poniedziałek 26 lipca o godz. 5:00.