Patron nagrody | www.torun.pl

Serduszko w kolorze ukraińskiej flagi

Toruń

Patron nagrody

Samuel Bogumił Linde, portretSAMUEL BOGUMIŁ LINDE (1771-1847)
wybitny językoznawca, bibliograf i pedagog, autor słynnego 6-tomowego Słownika Języka Polskiego.

Urodził się 24 kwietnia 1771 r. w Toruniu w średnio zamożnej rodzinie mieszczańskiej. Jego ojciec - mistrz ślusarski Jan Jacobson Lindt, który osiedlił się w Toruniu ok.1749 r., był z pochodzenia Szwedem, zaś matka Barbara Anna była córką niemieckiego kamieniarza J.A. Langenbana, który przybył do Torunia z niemieckiego Coburga ok. 1730 r.

Samuel Bogumił wychowywał się w atmosferze przenikania i konfrontacji wyznań, języków i kultur. Naukę rozpoczął w Szkole Nowomiejskiej, a od 1783 r. w toruńskim Gimnazjum Akademickim, którego tradycja  oświeceniowa w zasadniczy sposób wpłynęła na rozwój jego zainteresowań językoznawczych, także w zakresie języka polskiego. W swoich wypowiedziach autobiograficznych wielokrotnie wyrażał wdzięczność wobec tej szkoły i z sentymentem wypowiadał się o jej profesorach.

Po wczesnej śmierci ojca tylko dzięki pomocy brata Jana Wilhelma - kaznodziei polskiego i niemieckiego w Gdańsku, młody Linde uzyskał stypendium i rozpoczął studia w Lipsku  (1789). Oficjalnym kierunkiem studiów  była teologia, ale zainteresowania Lindego koncentrowały się wokół nauk filologicznych. Już w 1791 r., przy poparciu swoich profesorów, filologów A.W. Ernestiego oraz J.A.Dathe, objął wakujące stanowisko lektora języka polskiego na Uniwersytecie Lipskim. W staraniach o tę posadę zadeklarował polski jako język macierzysty i załączył pochwalne zaświadczenie pastora Jana Jezewiusza, ówczesnego nauczyciela języka polskiego z Torunia.

Kiedy po przegranej wojnie polsko-rosyjskiej w 1792 r. Lipsk i Drezno stały się ośrodkami emigracji twórców i obrońców Konstytucji 3 Maja, Linde został współpracownikiem polskich polityków. Przetłumaczył na niemiecki „Powrót posła” J.U. Niemcewicza, a także przygotował niemiecką wersję dzieła „O ustanowieniu i upadku Konstytucji 3 Maja”, opracowanego przez przywódców emigracyjnych dla propagowania walki o niepodległość. Włączył się aktywnie w przygotowania do insurekcji kościuszkowskiej u boku Hugona Kołłątaja. Po upadku insurekcji, mimo odejścia od aktywności politycznej, Linde wciąż obracał się w kręgach polskiej elity umysłowej (I. Potocki, A.K. Czartoryski, T. Czacki).

W latach 1795-1803, dzięki mecenatowi J.M. Ossolińskiego zajął się intensywną pracą językoznawczą i bibliotekarską. Gromadził i opracowywał zbiory późniejszego Ossolineum, jednej z najlepszych polskich bibliotek XIX w. Pod okiem Ossolińskiego, uczonego arystokraty i erudyty, zaczął przygotowania do opracowania słownika zapoznając się dogłębnie z dziejami polskiego piśmiennictwa i językoznawstwa.

W 1804 r. powierzono Lindemu stanowisko rektora tworzonego Liceum Warszawskiego, najważniejszej szkoły w stolicy pozbawionej uniwersytetu pod rządami Prusaków. Tak zaczął się najdłuższy, ponad czterdziestoletni okres życia Lidego (1804-47), wypełniony intensywną działalnością pedagogiczną na stanowisku rektora Liceum, aktywnością publiczną oraz kontynuacją prac nad słownikiem. W okresie Królestwa Kongresowego Linde zorganizował i kierował Biblioteką Publiczną, pełniącą rolę Biblioteki Narodowej. Był członkiem, a następnie dyrektorem Izby Edukacyjnej kierującej sprawami oświaty Księstwa Warszawskiego i wówczas żywo interesował się losami gimnazjum toruńskiego. Działał we władzach oświatowych Królestwa Polskiego i kierował oświatą w dobie powstania listopadowego. W 1835 odszedł ze służby publicznej poświęcając się pracy naukowej.

W życiu osobistym Lindego panowała atmosfera surowej, luterańskiej religijności. W 1804 roku ożenił się z Ludwiką Bürger, a po jej śmierci z Luizą Nusbaum. Obie żony wywodziły się z warszawskiej gminy luterańskiej, w której Linde odgrywał znaczną rolę. Córka Lindego Ludwika Górecka (1815-1900) była działaczką społeczną i filantropijną, fundatorką nagrody Akademii Umiejętności w Krakowie za najlepsze prace z dziedziny językoznawstwa.

Na obfity i różnorodny dorobek naukowy S.B. Lindego składają się prace bibliograficzne i słownikowe, rozprawy z językoznawstwa i piśmiennictwa, przekłady i prace edytorskie. Był autorem wielotomowej bibliografii Bibliotheca Polonica. Do historii przeszedł przede wszystkim jako twórca monumentalnego Słownika Języka Polskiego, opublikowanego w latach 1807-14 w 6 tomach, a po raz drugi w latach 1854-60, już po śmierci Lindego, jako wydanie „poprawione i pomnożone”. Było to dzieło epokowe, największy objętościowo słownik języka polskiego, liczący w 6 tomach ponad 4600 stron dużego formatu, zawierający 60 tys. haseł opatrzonych 200 tys. cytatów. W ówczesnej Europie dzieło to nie miało sobie równych pod względem bogactwa materiału leksykograficznego i służyło za wzór dla innych słowników języków słowiańskich.

Dokonania Lindego były znane w całej Europie. Za pracowitość i wytrwałość przyjęły go w poczet członków liczne  towarzystwa naukowe m.in. w Warszawie, Pradze, Petersburgu, Getyndze, Berlinie, Królewcu, Paryżu i Kopenhadze. Był członkiem honorowym uniwersytetów wileńskiego i krakowskiego, wykładał na Uniwersytecie Warszawskim. W 1844 roku otrzymał dyplom honorowego obywatelstwa miasta Torunia.

Zmarł 8 sierpnia 1847 r. w Warszawie i jest pochowany na tamtejszym cmentarzu ewangelicko-augsburskim.

Najczęściej czytane aktualności

  • Miasto
    Od późnego popołudnia 5 grudnia 2022 r. należy spodziewać się marznących opadów deszczu oraz mżawki powodujących gołoledź. Na drogach i chodnikach będzie ślisko. Apelujemy o dostosowanie prędkości do panujących warunków. Jak podaje Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej, oprócz marznących opadów deszczu oraz mżawki grożą nam mgły i zamglenia...
  • Inwestycje, Miasto
    W związku z kolejnym etapem prac przy modernizacji torowiska tramwajowego od soboty 10 grudnia 2022 r. zmieni się organizacja ruchu drogowego w rejonie ul. Warneńczyka i Grudziądzkiej.
  • Zainwestuj w Toruniu – podsumowanie kampanii promocyjnej
    Miasto
    Zakończyła się ogólnopolska kampania prasowa promująca potencjał gospodarczy Torunia oraz miejskie tereny inwestycyjne. Kampania była elementem kompleksowych działań prowadzonych przez Centrum Wsparcia Biznesu w ramach projektu „Invest in BiT CITY 2”. W ramach cyklu artykułów prasowych opublikowanych na łamach Gazety Wyborczej i Dziennika Gazeta...
  • Kajko i Kokosz opanowali Zamek Krzyżacki
    Kultura, Miasto
    W pierwszy weekend grudnia (3-4 grudnia 2022 roku) na Zamku Krzyżackim zrobiło się gwarnie, tłoczno i kolorowo. A to wszystko za sprawą bohaterów komiksów Janusza Christy – Kajka, Kokosza i spółki.
  • Kultura, Miasto
    W sobotę, 10 grudnia 2022 r. Książnica Kopernikańska przy ul. Słowackiego 8 udostępnia swoją wypożyczalnię gier i zaprasza całe rodziny na Mikograjki, żeby zagrać w planszówki i karcianki.
  • Zbiórka darów #bizneswtoruniu
    Biznes, Miasto, Toruń dla Ukrainy
    Ruszyła miejska zbiórka darów dla walczącego z agresorem Narodu Ukraińskiego. Apel do toruńskich przedsiębiorców o wsparcie obywateli Ukrainy i pomoc w przetrwaniu zimy wystosował Zbigniew Fiderewicz, zastępca prezydenta Miasta Torunia. 
  • W pierwszą niedzielę grudnia 2022 r. Toruń ponownie gościł biegaczy z całego kraju w ramach jubileuszowej 20. edycji Festiwalu Biegów Świętych Mikołajów.
  • Toruń świętuje 25. rocznicę wpisania Zespołu Staromiejskiego na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO!
  • Rozpoczęła się 15. edycja festiwalu Sztuki Natury. W toruńskich galeriach i centrach kultury można podziwiać wystawy sztuk wizualnych inspirowanych przyrodą.
  • Silnie związane z Toruniem flisackie tradycje zostały wpisane na listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości UNESCO!
  • Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji odbudował i ponownie postawił powłokę nad pełnowymiarowym boiskiem do piłki nożnej przy ul. Przy Skarpie. Charakterystyczny biały balon, a mówiąc fachowo, powłoka pneumatyczna, jest z powrotem na swoim miejscu.
  • Niezwykły, świątecznie iluminowany i rozbrzmiewający kolędami tramwaj zgodnie z tradycją rozpocznie w Mikołajki, 6 grudnia 2022 r. kursowanie po ulicach Torunia. Podczas jego pierwszego przejazdu nie zabraknie niespodzianek.
  • W niedzielę, 4 grudnia 2022 r. wystartuje jubileuszowy XX FESTIWAL BIEGÓW ŚWIĘTYCH MIKOŁAJÓW. Dzień wcześniej, 3 grudnia 2022 r., na Rynku Staromiejskim w godz. 11:00 – 12:30, odbędą się imprezy dla dzieci, w tym BIEG MIKOŁAJKA.
  • W najbliższą niedzielę 4 grudnia 2022 r. w godzinach od 11.30 do 14.30 ulicami Torunia pobiegną Święci Mikołajowie.