Ruiny Zamku Krzyżackiego | www.torun.pl

Serduszko w kolorze ukraińskiej flagi

Turystyka

Ruiny Zamku Krzyżackiego

Zamek Krzyżacki

Toruński zamek należał do najstarszych budowli tego typu wzniesionych przez Krzyżaków na prawym brzegu Wisły. Zaczęto budować go około połowy XIII wieku. Wykorzystano w tym celu umocnienia starszego, wcześniej zniszczonego grodu, co miało wpływ na nietypowy kształt toruńskiej warowni, przypominający podkowę.

Zamek, początkowo drewniany, później wznoszony z kamienia i cegły, był rozbudowywany aż do połowy XV wieku. Wraz z przedzamczem i znajdującymi się na nim budynkami gospodarczymi zajmował przestrzeń między Starym i Nowym Miastem Toruniem.

Leżąc w pobliżu polsko-krzyżackiej granicy, toruński zamek miał duże znaczenie strategiczne i związane z tym silne fortyfikacje. Za wysokim murem głównego zamku znajdował się kilkupiętrowy budynek z kaplicą, refektarzem i dormitorium, w którym mieszkali krzyżaccy rycerze. Podziemia tego gmachu wykorzystywane były jako magazyny żywności, niezbędnej w razie oblężenia. Pośrodku dziedzińca stała wysoka, wolnostojąca wieża wykorzystywana jako miejsce ostatniej obrony, ale także jako punkt obserwacyjny, z którego ogniem lub dymem można było dać sygnał o zbliżającym się niebezpieczeństwie. Wodę dostarczała zamkowa studnia. W obawie przed jej zanieczyszczeniem zbudowano Gdanisko - umiejscowioną poza murami wysoką wieżę, która używana była jako toaleta i baszta broniąca zamkowych bram.

Widok na Gdanisko

Toruński zamek nigdy nie został zdobyty przez obcych najeźdźców. Zniszczyli go jednak najbliżsi sąsiedzi - mieszczanie Starego Miasta Torunia, którzy oblegli warownię w początku lutego 1454 roku. Atak był sygnałem do ogólnokrajowego powstania kierowanego przez Związek Pruski, organizację powołaną przez miasta i rycerstwo dla obrony ich praw przed nadużyciami i bezprawiem Krzyżaków. Torunianie zdobyli zamek i natychmiast przystąpili do jego planowej i niemal całkowitej rozbiórki. Na zamkowym dziedzińcu urządzono miejskie śmietnisko, które funkcjonowało tu przez kolejne wieki. Dopiero w latach sześćdziesiątych XX wieku odkryto w całości znajdujące się w tym miejscu ruiny.

Do dziś czytelny jest układ zamku dzięki zachowanym zewnętrznym murom. Przy wejściu na dziedziniec oraz w jego centrum przetrwały resztki wysadzonej w powietrze wieży. Fragment ruin położony wzdłuż Wisły kryje ślady po części mieszkalnej zamku. Najlepiej zachowała się wieża ustępowa - Gdanisko, które w XVI-XVIII wieku używane było jako składnica prochu strzelniczego. W sąsiedztwie stoi do dzisiaj krzyżacki młyn napędzany niegdyś wodami Strugi Toruńskiej. W murach zamkowych sąsiadujących z jej brzegiem chował się podobno najprawdziwszy latający smok, widziany w Toruniu latem 1746 roku. Najwyraźniej już wtedy ruiny zamku wydawały się być pełne tajemnic czekających na swych odkrywców.

Zamek Krzyżacki, światło i dźwięk

"Od północy do zamku właściwego przylegało przedzamcze. Miał się na nim znajdować budynek komtura wraz z jego kaplicą i zbrojownią. Oddzielna zbrojownia, pozostająca do dyspozycji całego konwentu, była na zamku właściwym. Prawdopodobnie na przedzamczu znajdowała się firmaria (infirmeria), czyli szpital dla chorych braci, a także łaźnia.

W 2. połowie XIV w. wzniesiono na przedzamczu tzw. "nowy gmach", w którym urządzono m.in. nowy refektarz. Poważną część przedzamcza zajmowały budynki gospodarcze: piekarnia, browar, spichlerz, wozownia, stajnia, obora, kuźnia, warsztat płatnerski i kilka innych pomieszczeń lub budynków magazynowych. Nie potrafimy bliżej określić czasu ich powstania, ale wiele z nich musiało istnieć już w XIII w. Z przedzamczem stykały się budynki młyna zamkowego, położonego nad strugą Postolsko, nieco powyżej gdaniska. Dochody z tego młyna do 1262 r. czerpało miasto Toruń. Dopiero w tym roku miasto przekazało swoje prawa do niego Zakonowi. W latach 1422-1424 Krzyżacy wybudowali jeszcze jeden młyn, położony poniżej gdaniska. Od tego momentu stary młyn nazywany był "górnym", a nowy "dolnym".

Tereny położone na wschód od zamku pozostawały pod bezpośrednim zwierzchnictwem Zakonu jako tzw. wola zamkowa. Na niej znajdowały się obory dla bydła i świń, magazyny drewna. Mieszkali tu także pachołkowie i ludność służebna Zakonu.

Z budową zamku historycy wiążą powstanie komturstwa toruńskiego. Według najnowszych badań komturstwo to obejmowało swoim zasięgiem pierwotnie także tereny, z których później utworzono komturstwo bierzgłowskie (1263 r.) i kowa1ewskie (około 1275 r.) oraz zapewne też dobra elgiszewsko-golubskie (do 1254 r.). Obszar pierwotnego komturstwa toruńskiego ciągnął się zatem szerokim pasem wzdłuż środkowej i dolnej Drwęcy, a następnie Wisły aż po Czamowo. Później komturstwo toruńskie obejmowało Stare Miasto Toruń wraz ze wsią Mokre, Nowe Miasto Toruń, zamek w Starym Toruniu wraz z folwarkiem, młyn i folwark w Lubiczu oraz dwory w Mlewcu i w Jedwabnie”.

T. Jasiński, Toruń XIII-XIV wieku, w: Historia Torunia, t. 1,
pod red. Mariana Biskupa, Toruń 1999

Najczęściej czytane aktualności

  • Miasto
    Prezydent Miasta Torunia ogłosił przetarg ustny nieograniczony na sprzedaż lokalu mieszkalnego przy ul. Poznańskiej 81/5.
  • Miasto
    Dziewięć par małżeńskich odebrało Medale za Długoletnie Pożycie Małżeńskie. Odznaczenia wręczył prezydent Torunia Michał Zaleski na uroczystości, która odbyła się 27 stycznia 2023 r. w Ratuszu Staromiejskim.
  • Prezydent Torunia Michał Zaleski zasila puszkę kwestarską
    Miasto
    Tradycyjnie przed wielkim finałem do Urzędu Miasta Torunia zawitała Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy. 27 stycznia 2023 r. wolontariusze orkiestry kwestowali w kilku budynkach magistratu.
  • Miasto
    Prezydent Miasta Torunia ogłosił przetarg ustny nieograniczony na sprzedaż lokalu niemieszkalnego o funkcji gospodarczej, stanowiącego własność Gminy Miasta Toruń, usytuowanego w budynku położonym przy ul. Jana Matejki 16-18.
  • Pamiątkowe zdjęcie emerytowanych pracowników z prezydentem i jego zastępcą
    Miasto
    Po 40 latach pracy z Urzędem Miasta Torunia żegnają się odchodzący na emeryturę pracownicy: Aleksandra Jasińska i Zbigniew Chętkowski.
  • Specjalistyczny Szpital Miejski w Toruniu, fot. Sławomir Kowalski
    Miasto
    Na sesji 26 stycznia 2023 r. Rada Miasta zatwierdziła programy naprawcze dla Zakładu Pielęgnacyjno - Opiekuńczego i Specjalistycznego Szpitala Miejskiego w Toruniu.
  • W dyskusji, która odbyła się w czwartek 26 stycznia 2023 r. w siedzibie Książnicy Kopernikańskiej, wzięli udział trzej znakomici naukowcy.
  • Od poniedziałku 30 stycznia 2023 r. zmieni się organizacja ruchu drogowego na Szosie Chełmińskiej w rejonie ul. Małachowskiego.
  • Kilkanaście linii autobusowych i tramwajowych będzie miało przystanki na węźle przesiadkowym na al. Solidarności. Ponowne uruchomienie ważnego punktu przesiadkowego na komunikacyjnej mapie Torunia już w sobotę 28 stycznia 2023 r.
  • Rada Miasta przyjęła plan potrzeb w zakresie wykonywania prac społecznie użytecznych rok 2023. Przewiduje on interwencyjne zatrudnienie 186 osób bezrobotnych korzystających z pomocy socjalnej.
  • Rada Miasta Torunia zmieniła uchwałę w sprawie udzielenia pomocy miastu partnerskiemu Łuck w Ukrainie. Zwiększono limit wartości pomocy finansowej do 400 tys. zł.
  • Plan konsultacji społecznych na rok 2023 został zaakceptowany przez radnych podczas 50. sesji Rady Miasta, która odbyła się 26 stycznia 2023 r.
  • W niedzielę 29 stycznia 2023 r. w Toruniu odbędzie się 31. Finał Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy. Realizowany jest w ramach projektu "Mikołaj Kopernik z sercem", dofinansowanym ze środków Gminy Miasta Toruń.
  • Jubileusz 550. rocznicy urodzin i 480. rocznica śmierci Mikołaja Kopernika stały się inspiracją dla Poczty Polskiej do wydania okolicznościowego znaczka z jego portretem.