Ruiny Zamku Krzyżackiego | www.torun.pl

Turystyka

Ruiny Zamku Krzyżackiego

Zamek Krzyżacki

Toruński zamek należał do najstarszych budowli tego typu wzniesionych przez Krzyżaków na prawym brzegu Wisły. Zaczęto budować go około połowy XIII wieku. Wykorzystano w tym celu umocnienia starszego, wcześniej zniszczonego grodu, co miało wpływ na nietypowy kształt toruńskiej warowni, przypominający podkowę.

Zamek, początkowo drewniany, później wznoszony z kamienia i cegły, był rozbudowywany aż do połowy XV wieku. Wraz z przedzamczem i znajdującymi się na nim budynkami gospodarczymi zajmował przestrzeń między Starym i Nowym Miastem Toruniem.

Leżąc w pobliżu polsko-krzyżackiej granicy, toruński zamek miał duże znaczenie strategiczne i związane z tym silne fortyfikacje. Za wysokim murem głównego zamku znajdował się kilkupiętrowy budynek z kaplicą, refektarzem i dormitorium, w którym mieszkali krzyżaccy rycerze. Podziemia tego gmachu wykorzystywane były jako magazyny żywności, niezbędnej w razie oblężenia. Pośrodku dziedzińca stała wysoka, wolnostojąca wieża wykorzystywana jako miejsce ostatniej obrony, ale także jako punkt obserwacyjny, z którego ogniem lub dymem można było dać sygnał o zbliżającym się niebezpieczeństwie. Wodę dostarczała zamkowa studnia. W obawie przed jej zanieczyszczeniem zbudowano Gdanisko - umiejscowioną poza murami wysoką wieżę, która używana była jako toaleta i baszta broniąca zamkowych bram.

Widok na Gdanisko

Toruński zamek nigdy nie został zdobyty przez obcych najeźdźców. Zniszczyli go jednak najbliżsi sąsiedzi - mieszczanie Starego Miasta Torunia, którzy oblegli warownię w początku lutego 1454 roku. Atak był sygnałem do ogólnokrajowego powstania kierowanego przez Związek Pruski, organizację powołaną przez miasta i rycerstwo dla obrony ich praw przed nadużyciami i bezprawiem Krzyżaków. Torunianie zdobyli zamek i natychmiast przystąpili do jego planowej i niemal całkowitej rozbiórki. Na zamkowym dziedzińcu urządzono miejskie śmietnisko, które funkcjonowało tu przez kolejne wieki. Dopiero w latach sześćdziesiątych XX wieku odkryto w całości znajdujące się w tym miejscu ruiny.

Do dziś czytelny jest układ zamku dzięki zachowanym zewnętrznym murom. Przy wejściu na dziedziniec oraz w jego centrum przetrwały resztki wysadzonej w powietrze wieży. Fragment ruin położony wzdłuż Wisły kryje ślady po części mieszkalnej zamku. Najlepiej zachowała się wieża ustępowa - Gdanisko, które w XVI-XVIII wieku używane było jako składnica prochu strzelniczego. W sąsiedztwie stoi do dzisiaj krzyżacki młyn napędzany niegdyś wodami Strugi Toruńskiej. W murach zamkowych sąsiadujących z jej brzegiem chował się podobno najprawdziwszy latający smok, widziany w Toruniu latem 1746 roku. Najwyraźniej już wtedy ruiny zamku wydawały się być pełne tajemnic czekających na swych odkrywców.

Zamek Krzyżacki, światło i dźwięk

"Od północy do zamku właściwego przylegało przedzamcze. Miał się na nim znajdować budynek komtura wraz z jego kaplicą i zbrojownią. Oddzielna zbrojownia, pozostająca do dyspozycji całego konwentu, była na zamku właściwym. Prawdopodobnie na przedzamczu znajdowała się firmaria (infirmeria), czyli szpital dla chorych braci, a także łaźnia.

W 2. połowie XIV w. wzniesiono na przedzamczu tzw. "nowy gmach", w którym urządzono m.in. nowy refektarz. Poważną część przedzamcza zajmowały budynki gospodarcze: piekarnia, browar, spichlerz, wozownia, stajnia, obora, kuźnia, warsztat płatnerski i kilka innych pomieszczeń lub budynków magazynowych. Nie potrafimy bliżej określić czasu ich powstania, ale wiele z nich musiało istnieć już w XIII w. Z przedzamczem stykały się budynki młyna zamkowego, położonego nad strugą Postolsko, nieco powyżej gdaniska. Dochody z tego młyna do 1262 r. czerpało miasto Toruń. Dopiero w tym roku miasto przekazało swoje prawa do niego Zakonowi. W latach 1422-1424 Krzyżacy wybudowali jeszcze jeden młyn, położony poniżej gdaniska. Od tego momentu stary młyn nazywany był "górnym", a nowy "dolnym".

Tereny położone na wschód od zamku pozostawały pod bezpośrednim zwierzchnictwem Zakonu jako tzw. wola zamkowa. Na niej znajdowały się obory dla bydła i świń, magazyny drewna. Mieszkali tu także pachołkowie i ludność służebna Zakonu.

Z budową zamku historycy wiążą powstanie komturstwa toruńskiego. Według najnowszych badań komturstwo to obejmowało swoim zasięgiem pierwotnie także tereny, z których później utworzono komturstwo bierzgłowskie (1263 r.) i kowa1ewskie (około 1275 r.) oraz zapewne też dobra elgiszewsko-golubskie (do 1254 r.). Obszar pierwotnego komturstwa toruńskiego ciągnął się zatem szerokim pasem wzdłuż środkowej i dolnej Drwęcy, a następnie Wisły aż po Czamowo. Później komturstwo toruńskie obejmowało Stare Miasto Toruń wraz ze wsią Mokre, Nowe Miasto Toruń, zamek w Starym Toruniu wraz z folwarkiem, młyn i folwark w Lubiczu oraz dwory w Mlewcu i w Jedwabnie”.

T. Jasiński, Toruń XIII-XIV wieku, w: Historia Torunia, t. 1,
pod red. Mariana Biskupa, Toruń 1999

Najczęściej czytane aktualności

  • Prezydent Torunia z laureatami konkursu "Obiekt Roku" nagrodzonymi za budynek przy ul. Pułaskiego 1
    Biznes, Inwestycje, Miasto
    We wtorkowy wieczór 21 września 2021 r. poznaliśmy laureatów konkursu "Obiekt roku - edycja 2019-2020". Ogłoszenie wyników i wręczenie nagród odbyło się w Baju Pomorskim.   - Mimo trudnego okresu pandemii budownictwo w naszym mieście rozwijało się, powstawały nowe obiekty, w tym tak wyjątkowe i ciekawe, jak te, które zostały nagrodzone w edycji...
  • Grafika rządowa dot. trzeciej dawki szczepień
    Koronawirus, Miasto
    Rząd wspólnie z Radą Medyczną rozszerza listę osób mogących dodatkowo wzmocnić swoją odporność przeciw COVID-19. Od 24 września wszystkie osoby, które ukończyły 50 lat oraz pracownicy medyczni mający stały kontakt z pacjentem będą mogli otrzymać przypominającą szczepionkę firmy Pfizer.
  • Na zdjęciu funkcjonariusze niosą sztandary, na pierwszym planie ramię mężczyzny w mundurze
    Miasto
    21 września 2021 r. po raz piąty obchodzimy Dzień Krajowej Administracji Skarbowej – formacji utworzonej w ramach połączenia Administracji Podatkowej, Służby Celnej i Kontroli Skarbowej. W tegorocznych centralnych obchodach, które miały miejsce w Bydgoszczy, udział wziął prezydent Torunia Michał Zaleski.
  • Na zdjęciu: bloki na osiedlu Rubinkowo poprzedzielane zielenią
    Miasto
    Rozpoczęły się wybory do Rad Okręgów. Nie odbędą się jednak na Rubinkowie – nie wpłynęła tam odpowiednia liczba zgłoszeń od kandydatów.
  • baner z informacją o spisie w budynku UMT
    Miasto
    Tylko do 30 września mamy czas na dopełnienie obowiązku udziału w Narodowym Spisie Powszechnym Ludności i Mieszkań. Osoby, które jeszcze się nie spisały, mogą to zrobić podczas Nocy Spisowej w sobotę, 25 września 2021 r. w godz. 8.00-22.00 w Urzędzie Miasta Torunia.
  • statuetki Obiekt Roku
    Kultura, Miasto
    Gala podsumowująca konkurs „Obiekt Roku 2019-2020” odbędzie się we wtorek, 21 września 2021 r. o godz. 17.30 w Teatrze Baj Pomorski. Podczas uroczystości dowiemy się, które z powstałych w ostatnich dwóch latach w Toruniu budynków są w opinii komisji najciekawsze.
  • Wychowanek toruńskiego Apatora i reprezentant Polski w cyklu Grand Prix 2022, otrzymał dziką kartę na start w dwóch turniejach kończących tegoroczną rywalizację o Indywidualne Mistrzostwo Świata, które 1 i 2 października odbędą się na Motoarenie. Teoretyczne szanse na tytuł w sezonie 2021 ma jeszcze czwórka zawodników, ale faktycznie liczą się...
  • Z Berlina do Kaliningradu – tak przebiega tegoroczna trasa Lions Charity Run. Na mapie charytatywnego biegu łączącego trzy państwa znalazł się także Toruń. Uczestnicy zawitali do naszego miasta 20 września 2021 r.
  • Podczas prac prowadzonych na Bulwarze Filadelfijskim odkryto fragmenty XIX-wiecznych kanałów burzowych.
  • Szczepienie podczas sobotnich zakupów? W Toruniu to możliwe! W każdy weekend września.
  • Przedstawiciele Centrum Wsparcia Biznesu prezentują portfolio gospodarcze Torunia podczas XIII edycji Europejskiego Kongresu Gospodarczego. Największa impreza biznesowa Europy Centralnej odbywa się w Katowicach.
  • Pobierz regulamin strony “Mój Toruń” w serwisie Facebook.com
  • Miasto Toruń włącza się w kampanię „Złoty wrzesień”, która ma na celu podnoszenie świadomości społecznej na temat nowotworów wieku dziecięcego.
  • W Toruniu w ciągu ostatniego tygodnia (13-19 września) potwierdzono 13 przypadków zakażenia koronawirusem SARS-CoV-2. Nie zanotowano zgonów w wyniku tej choroby.