Ruiny Zamku Krzyżackiego | www.torun.pl

Turystyka

Ruiny Zamku Krzyżackiego

Zamek Krzyżacki

Toruński zamek należał do najstarszych budowli tego typu wzniesionych przez Krzyżaków na prawym brzegu Wisły. Zaczęto budować go około połowy XIII wieku. Wykorzystano w tym celu umocnienia starszego, wcześniej zniszczonego grodu, co miało wpływ na nietypowy kształt toruńskiej warowni, przypominający podkowę.

Zamek, początkowo drewniany, później wznoszony z kamienia i cegły, był rozbudowywany aż do połowy XV wieku. Wraz z przedzamczem i znajdującymi się na nim budynkami gospodarczymi zajmował przestrzeń między Starym i Nowym Miastem Toruniem.

Leżąc w pobliżu polsko-krzyżackiej granicy, toruński zamek miał duże znaczenie strategiczne i związane z tym silne fortyfikacje. Za wysokim murem głównego zamku znajdował się kilkupiętrowy budynek z kaplicą, refektarzem i dormitorium, w którym mieszkali krzyżaccy rycerze. Podziemia tego gmachu wykorzystywane były jako magazyny żywności, niezbędnej w razie oblężenia. Pośrodku dziedzińca stała wysoka, wolnostojąca wieża wykorzystywana jako miejsce ostatniej obrony, ale także jako punkt obserwacyjny, z którego ogniem lub dymem można było dać sygnał o zbliżającym się niebezpieczeństwie. Wodę dostarczała zamkowa studnia. W obawie przed jej zanieczyszczeniem zbudowano Gdanisko - umiejscowioną poza murami wysoką wieżę, która używana była jako toaleta i baszta broniąca zamkowych bram.

Widok na Gdanisko

Toruński zamek nigdy nie został zdobyty przez obcych najeźdźców. Zniszczyli go jednak najbliżsi sąsiedzi - mieszczanie Starego Miasta Torunia, którzy oblegli warownię w początku lutego 1454 roku. Atak był sygnałem do ogólnokrajowego powstania kierowanego przez Związek Pruski, organizację powołaną przez miasta i rycerstwo dla obrony ich praw przed nadużyciami i bezprawiem Krzyżaków. Torunianie zdobyli zamek i natychmiast przystąpili do jego planowej i niemal całkowitej rozbiórki. Na zamkowym dziedzińcu urządzono miejskie śmietnisko, które funkcjonowało tu przez kolejne wieki. Dopiero w latach sześćdziesiątych XX wieku odkryto w całości znajdujące się w tym miejscu ruiny.

Do dziś czytelny jest układ zamku dzięki zachowanym zewnętrznym murom. Przy wejściu na dziedziniec oraz w jego centrum przetrwały resztki wysadzonej w powietrze wieży. Fragment ruin położony wzdłuż Wisły kryje ślady po części mieszkalnej zamku. Najlepiej zachowała się wieża ustępowa - Gdanisko, które w XVI-XVIII wieku używane było jako składnica prochu strzelniczego. W sąsiedztwie stoi do dzisiaj krzyżacki młyn napędzany niegdyś wodami Strugi Toruńskiej. W murach zamkowych sąsiadujących z jej brzegiem chował się podobno najprawdziwszy latający smok, widziany w Toruniu latem 1746 roku. Najwyraźniej już wtedy ruiny zamku wydawały się być pełne tajemnic czekających na swych odkrywców.

Zamek Krzyżacki, światło i dźwięk

"Od północy do zamku właściwego przylegało przedzamcze. Miał się na nim znajdować budynek komtura wraz z jego kaplicą i zbrojownią. Oddzielna zbrojownia, pozostająca do dyspozycji całego konwentu, była na zamku właściwym. Prawdopodobnie na przedzamczu znajdowała się firmaria (infirmeria), czyli szpital dla chorych braci, a także łaźnia.

W 2. połowie XIV w. wzniesiono na przedzamczu tzw. "nowy gmach", w którym urządzono m.in. nowy refektarz. Poważną część przedzamcza zajmowały budynki gospodarcze: piekarnia, browar, spichlerz, wozownia, stajnia, obora, kuźnia, warsztat płatnerski i kilka innych pomieszczeń lub budynków magazynowych. Nie potrafimy bliżej określić czasu ich powstania, ale wiele z nich musiało istnieć już w XIII w. Z przedzamczem stykały się budynki młyna zamkowego, położonego nad strugą Postolsko, nieco powyżej gdaniska. Dochody z tego młyna do 1262 r. czerpało miasto Toruń. Dopiero w tym roku miasto przekazało swoje prawa do niego Zakonowi. W latach 1422-1424 Krzyżacy wybudowali jeszcze jeden młyn, położony poniżej gdaniska. Od tego momentu stary młyn nazywany był "górnym", a nowy "dolnym".

Tereny położone na wschód od zamku pozostawały pod bezpośrednim zwierzchnictwem Zakonu jako tzw. wola zamkowa. Na niej znajdowały się obory dla bydła i świń, magazyny drewna. Mieszkali tu także pachołkowie i ludność służebna Zakonu.

Z budową zamku historycy wiążą powstanie komturstwa toruńskiego. Według najnowszych badań komturstwo to obejmowało swoim zasięgiem pierwotnie także tereny, z których później utworzono komturstwo bierzgłowskie (1263 r.) i kowa1ewskie (około 1275 r.) oraz zapewne też dobra elgiszewsko-golubskie (do 1254 r.). Obszar pierwotnego komturstwa toruńskiego ciągnął się zatem szerokim pasem wzdłuż środkowej i dolnej Drwęcy, a następnie Wisły aż po Czamowo. Później komturstwo toruńskie obejmowało Stare Miasto Toruń wraz ze wsią Mokre, Nowe Miasto Toruń, zamek w Starym Toruniu wraz z folwarkiem, młyn i folwark w Lubiczu oraz dwory w Mlewcu i w Jedwabnie”.

T. Jasiński, Toruń XIII-XIV wieku, w: Historia Torunia, t. 1,
pod red. Mariana Biskupa, Toruń 1999

Najczęściej czytane aktualności

  • Stacja przesiadkowa przy pl. Rapackiego
    MZK
    Niemal 130 lat temu, 16 maja 1891 roku, na ulice Torunia wyjechały pierwsze konne tramwaje. Zajezdnię tramwajową wyposażono wówczas w warsztaty do konserwacji i remontu wozów oraz w stajnie dla koni.
  • Na zdjęciu kamienice przy ul. Rynek Staromiejski 26 i 27
    Miasto
    W miejscu łączącym Rynek Staromiejski z ul. Chełmińską odremontowane zostały zabytkowe kamienice.
  • Grafika rządowa informująca o możliwości zapisów na szczepienie dla osób, które ukończyły 18 lat
    Koronawirus, Miasto
    Od 9 maja 2021 roku na szczepienia przeciw COVID-19 mogą rejestrować się osoby urodzone w latach 2000-2003.
  • Grafika epidemiczna dla Torunia
    Koronawirus, Miasto
    W Toruniu w ciągu ostatniej doby potwierdzono 6 przypadków zakażenia koronawirusem SARS-CoV-2. Nikt nie zmarł z powodu COVID-19.
  • Na zdjęciu zbliżenie na strzykawkę ze szczepionką podczas podawania zastrzyku - widać ramię i wkłutą igłę
    Koronawirus, Miasto
    Od 17 maja 2021 roku zostanie skrócony czas oczekiwania na druga dawkę szczepionki – poinformował Michał Dworczyk z Kancelarii Prezesa Rady Ministrów.
  • Zdjęcie pokazuje zarys działki przy ul. Sieradzkiej, która została wystawiona na sprzedaż
    Biznes, Miasto
    Ciekawa pozycja w miejskiej ofercie inwestycyjnej. Na sprzedaż został wystawiony teren pod usługi przy ul. Sieradzkiej 21 w sąsiedztwie drogi krajowej nr 80 i węzła autostradowego A1.
  • Toruń uplasował się na 4. miejscu w przeliczeniu liczby ścieżek rowerowych na mieszkańca – takie są wyniki rankingu opracowanego przez Holidu, wyszukiwarkę apartamentów i domów wakacyjnych.
  • W Toruniu w ciągu ostatniej doby potwierdzono 26 przypadków zakażenia koronawirusem SARS-CoV-2. W wyniku chorób współistniejących COVID-19 zmarła jedna osoba.
  • W czwartek 13 maja 2021 roku o godz. 10:00 rozpocznie się 30. sesja Rady Miasta Torunia. Obrady odbędą się w trybie zdalnym i będą transmitowane w BIP-ie i serwisie YouTube.
  • Do 14 maja przedłużony został nabór zgłoszeń do udziału w warsztatach "Per YUFE ad astra" organizowanych przez Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu.
  • 12 maja w TVP Sport zostanie pokazana Gala Łyżwiarska, zarejestrowana w Toruniu 8 maja 2021 r. na lodowisku Tor-Tor. Najlepsi toruńscy zawodnicy Natalia Kaliszek i Maksym Spodyriev otrzymali z rąk prezydenta Michała Zaleskiego akty przyznania stypendiów sportowych za zdobycie kwalifikacji olimpijskiej do Pekinu.
  • 8 maja, w 76. rocznicę zakończenia II wojny światowej w Polsce i Europie, delegacja miasta złożyła wiązanki kwiatów w toruńskich miejscach upamiętnienia jej ofiar.
  • Wiosna to zdaniem wielu najpiękniejsza pora roku w Toruniu. Miasto tonie w świeżej zieleni i barwach tysięcy wiosennych kwiatów.
  • 14-16 maja 2021 r. zapraszamy torunian i turystów na oficjalną inaugurację sezonu turystycznego w naszym mieście. Będzie okazja do obejrzenia atrakcji mniej znanych lub niedostępnych na co dzień.