Mury obronne | www.torun.pl

Serduszko w kolorze ukraińskiej flagi

Turystyka

Mury obronne

Mury obronne

Początek budowy murów miejskich w Toruniu sięga lat sześćdziesiątych XIII wieku. Bogacące się miasto handlowe i ważny ośrodek wojskowo-administracyjny państwa krzyżackiego został otoczony systemem ceglanych murów baszt, bram i fos, z których wiele można oglądać do dzisiaj.

Do średniowiecznego Starego Miasta Torunia prowadziło 8 bram: od strony Wisły - Klasztorna, Żeglarska, Łazienna i Mostowa, od wschodu, czyli od strony Nowego Miasta Torunia - Paulińska i Kotlarska, od zachodu Brama Starotoruńska (okolice dzisiejszego skrzyżowania ulic Pod Krzywą Wieżą i Kopernika), a od północy Chełmińska (na wysokości skrzyżowania ul. Chełmińskiej z Fosą Staromiejską).

W systemie murów obronnych starego Torunia na uwagę zasługuje też kilka baszt obronnych o oryginalnych nazwach: Koci Łeb, Gołębnik, Monstrancja, a także Krzywa Wieża - odchylona od pionu o 1,4 m.

Obwarowania Nowego Miasta Torunia były znacznie skromniejsze - od strony południowo-wschodniej wznosiły się mury i Brama św. Jakuba, a głównym wjazdem do miasta od wschodu była Brama św. Katarzyny (skrzyżowanie dzisiejszej ul. Św. Katarzyny i ul. Szumana).

Do dzisiaj spośród średniowiecznych, toruńskich bram zachowały się trzy: Klasztorna - której nazwa pochodzi od nieistniejącego klasztoru i kościoła p.w. Ducha Św., Brama Żeglarska - Toruń był przez wiele stuleci portem wiślanym - i Mostowa, upamiętniająca swą nazwą istnienie w tym miejscu XV-wiecznego, drewnianego mostu na Wiśle, spalonego w 1877 r. Natomiast bramy Paulińska, Kotlarska, Starotoruńska, Chełmińska, św. Katarzyny i św. Jakuba zostały wraz z przyległymi murami rozebrane w XIX w.

Drugi etap fortyfikowania rozpoczął się w 1629 r., kiedy podjęto budowę nowoczesnych, ziemnych fortyfikacji bastionowych poza ówczesnymi murami miasta. Dziś łącznie z umocnieniami średniowiecznymi tworzą one tzw. pierścień wewnętrzny fortyfikacji Torunia, którego pozostałości widać wśród zieleni miejskiej. Przez blisko trzy wieki umocnienia te stanowiły główną siłę obronną - były wielokrotnie bronione i zdobywane, przebudowywane i wzmacniane przez Polaków, Szwedów, Francuzów, Rosjan i Prusaków. Najbardziej ucierpiały podczas wojen napoleońskich, dlatego od 1818 r. do 1864 r. Prusacy - uznając strategiczne znaczenie twierdzy nadgranicznej - sukcesywnie je rekonstruowali i rozbudowywali. W tym okresie powstały m.in.: Fort św. Jakuba przy ul. gen. J. Sowińskiego (ok. 1830), Przyczółek Mostowy (na południe od dzisiejszego Dworca Głównego PKP – 1824-1840) oraz - w związku z powstaniem linii kolejowej do Warszawy - Fort Kolejowy (1863).

W kolejnych dziesięcioleciach liczne wynalazki militarne: proch bezdymny, kruszące materiały wybuchowe, stalowa lufa gwintowana i działa o wiele większym zasięgu i celności, wymusiły na projektantach stworzenie nowej koncepcji obronnej. Odstąpiono od budowy ciągłych obwałowań liniowych na rzecz samodzielnych fortów - obiektów oddalonych od siebie, rozrzuconych pierścieniem w promieniu 3 - 4 km od bronionego centrum. Szybko okazało się ceglane konstrukcje są nieodporne na nowe rodzaje amunicji, dlatego rozpoczęto ich wzmacnianie i zagęszczanie nowymi stanowiskami międzypolowymi.

Według tego modelu została zbudowana Twierdza Toruń, czyli zewnętrzny pierścień fortyfikacji - jeden z potężniejszych zespołów obiektów militarnych w Polsce i Europie. Decyzję o nowoczesnym ufortyfikowaniu Torunia Prusacy podjęli po wygranej wojnie z Francją, w obliczu pogarszających się stosunków z Rosją. Toruń miał doskonałe położenie strategiczno-operacyjne - leżał w pobliżu granicy z Rosją i był miejscem przeprawy kolejowo-drogowej przez wielką rzekę. Prace projektowe i przygotowawcze trwały pięć lat. Budowa rozpoczęła się w 1877 r. i była prowadzona etapami aż do wybuchu pierwszej wojny światowej. Najpierw zaprojektowano siedem fortów głównych, jeden fort pośredni i jedną wielką baterię. Jednak już po kilku latach, w związku z szybkim rozwojem artylerii obiekty te stały się przestarzałe i znacznie większe pieniądze niż budowa, pochłonęło ich wzmocnienie i modernizacja oraz dobudowanie kolejnych fortów pośrednich, przeznaczonych dla piechoty. W sumie do pierwszej wojny światowej w dzisiejszych granicach administracyjnych Torunia powstało ok. 200 obiektów fortecznych, z których do dzisiaj zachowało się prawie 150.

Wśród nich jest kilkanaście potężnych fortów, które otoczyły miasto pierścieniem długości około 22,5 km. Toruńska twierdza kosztowała cesarstwo niemieckie 60 mln marek i nigdy nie sprawdziła się w boju. Być może jednak dzięki jej odstraszającej sile Toruń ocalał z dwóch wielkich wojen XX w. bez większych strat

Najczęściej czytane aktualności

  • Miasto
    Pod obeliskiem upamiętniającym konspiratorów Okręgu Pomorskiego ZWZ–AK odbyły się 27 września 2022 r. obchody Dnia Polskiego Państwa Podziemnego w Toruniu.
  • Żołnierki z pochylonym sztandarem Koła AK w Toruniu
    Miasto
    Pod obeliskiem upamiętniającym konspiratorów Okręgu Pomorskiego ZWZ–AK odbyły się 27 września 2022 r. obchody Dnia Polskiego Państwa Podziemnego w Toruniu. Uroczystości na pl. św. Katarzyny jak co roku zgromadziły liczne grono kombatantów, żołnierzy Garnizonu Toruń, przedstawicieli samorządu terytorialnego i Fundacji Generał Elżbiety Zawackiej...
  • Miasto, Sport
    Najmłodsi torunianie rywalizowali o sportowe laury w ramach Igrzysk Przedszkolaków. Wydarzenie odbyło się 27 września w Arenie Toruń.
  • Miasto
    Ponad 700 kandydatów i kandydatek z kilkudziesięciu krajów, w tym 128 osób w ramach programu Erasmus+, rozpocznie swoją przygodę z Uniwersytetem Mikołaja Kopernika w Toruniu. Z myślą o nich Dział Międzynarodowych Partnerstw i Mobilności Edukacyjnej oraz Dział Rekrutacji i Spraw Studenckich przygotowały Tydzień Orientacyjny.
  • Drogi, Miasto, Sport
    W związku z zawodami żużlowymi SGP i SGP2 w dniach 30 września i 1 października 2022 r. (piątek i sobota) uruchomione zostaną dodatkowe kursy tramwajów.
  • Na zdjęciu: prace prowadzone na ul. Szosa Chełmińska - zdarta nawierzchnia, widać piach
    Miasto, MZK
    Generalny wykonawca budowy nowej linii tramwajowej informuje, że w dniach od 29 września do 3 października 2022 r. będą prowadzone prace związane z wykonaniem podbudowy z kruszywa oraz układaniem podbudowy bitumicznej na północnej oraz południowej jezdni ul. Długiej (na odcinku od skrzyżowania z ul. Mohna do ronda Czadcy).
  • W związku z zawodami żużlowymi SGP i SGP2 w dniach 30 września i 1 października 2022 r. (piątek i sobota) uruchomione zostaną dodatkowe kursy tramwajów.
  • Do 5 października 2022 r. trwa nabór wniosków w otwartym konkursie grantowym na projekty w programie Wspieramy Ukrainę. Celem programu jest wsparcie odbiorców w kontekście różnych wyzwań wynikających z wojny w Ukrainie.
  • „Sport dla wszystkich – zdrowie dla każdego” to hasło przewodnie tegorocznej edycji Europejskiego Tygodnia Sportu dla Wszystkich – Sportowego Turnieju Miast i Gmin, która odbywała się w dniach od 13 do 19 września 2022 r.
  • Młodzi torunianie mają szansę włączyć się aktywnie w życie miasta – powołana zostanie Młodzieżowa Rada Miasta Torunia.
  • Z okazji przypadającego w dniu 27 września Światowego Dnia Turystyki życzenia dla osób związanych z toruńską branżą turystyczną przekazał prezydent Michał Zaleski.
  • W najbliższy piątek i sobotę na Motoarenie im. Mariana Rosego odbędą się wielkie finały tegorocznych cykli Speedway Grand Prix. Czeka nas wielkie święto żużla w Toruniu. Organizatorzy tych imprez przygotowali dla kibiców dodatkowe atrakcje. Największą z nich będzie Miasteczko Kibica, które zostanie otwarte w sobotę (1 października) o godz. 14:00.
  • W niedzielę 26 września 2022 r. po raz czwarty rozegrano maraton wioślarski Run&Row. W tym roku do rywalizacji przystąpiło sześć ekip.
  • Od wtorku 4 października 2022 r. Bulwar Filadelfijski będzie zamknięty dla samochodów i pieszych.