Patron nagrody | www.torun.pl

Toruń

Patron nagrody

Samuel Bogumił Linde, portretSAMUEL BOGUMIŁ LINDE (1771-1847)
wybitny językoznawca, bibliograf i pedagog, autor słynnego 6-tomowego Słownika Języka Polskiego.

Urodził się 24 kwietnia 1771 r. w Toruniu w średnio zamożnej rodzinie mieszczańskiej. Jego ojciec - mistrz ślusarski Jan Jacobson Lindt, który osiedlił się w Toruniu ok.1749 r., był z pochodzenia Szwedem, zaś matka Barbara Anna była córką niemieckiego kamieniarza J.A. Langenbana, który przybył do Torunia z niemieckiego Coburga ok. 1730 r.

Samuel Bogumił wychowywał się w atmosferze przenikania i konfrontacji wyznań, języków i kultur. Naukę rozpoczął w Szkole Nowomiejskiej, a od 1783 r. w toruńskim Gimnazjum Akademickim, którego tradycja  oświeceniowa w zasadniczy sposób wpłynęła na rozwój jego zainteresowań językoznawczych, także w zakresie języka polskiego. W swoich wypowiedziach autobiograficznych wielokrotnie wyrażał wdzięczność wobec tej szkoły i z sentymentem wypowiadał się o jej profesorach.

Po wczesnej śmierci ojca tylko dzięki pomocy brata Jana Wilhelma - kaznodziei polskiego i niemieckiego w Gdańsku, młody Linde uzyskał stypendium i rozpoczął studia w Lipsku  (1789). Oficjalnym kierunkiem studiów  była teologia, ale zainteresowania Lindego koncentrowały się wokół nauk filologicznych. Już w 1791 r., przy poparciu swoich profesorów, filologów A.W. Ernestiego oraz J.A.Dathe, objął wakujące stanowisko lektora języka polskiego na Uniwersytecie Lipskim. W staraniach o tę posadę zadeklarował polski jako język macierzysty i załączył pochwalne zaświadczenie pastora Jana Jezewiusza, ówczesnego nauczyciela języka polskiego z Torunia.

Kiedy po przegranej wojnie polsko-rosyjskiej w 1792 r. Lipsk i Drezno stały się ośrodkami emigracji twórców i obrońców Konstytucji 3 Maja, Linde został współpracownikiem polskich polityków. Przetłumaczył na niemiecki „Powrót posła” J.U. Niemcewicza, a także przygotował niemiecką wersję dzieła „O ustanowieniu i upadku Konstytucji 3 Maja”, opracowanego przez przywódców emigracyjnych dla propagowania walki o niepodległość. Włączył się aktywnie w przygotowania do insurekcji kościuszkowskiej u boku Hugona Kołłątaja. Po upadku insurekcji, mimo odejścia od aktywności politycznej, Linde wciąż obracał się w kręgach polskiej elity umysłowej (I. Potocki, A.K. Czartoryski, T. Czacki).

W latach 1795-1803, dzięki mecenatowi J.M. Ossolińskiego zajął się intensywną pracą językoznawczą i bibliotekarską. Gromadził i opracowywał zbiory późniejszego Ossolineum, jednej z najlepszych polskich bibliotek XIX w. Pod okiem Ossolińskiego, uczonego arystokraty i erudyty, zaczął przygotowania do opracowania słownika zapoznając się dogłębnie z dziejami polskiego piśmiennictwa i językoznawstwa.

W 1804 r. powierzono Lindemu stanowisko rektora tworzonego Liceum Warszawskiego, najważniejszej szkoły w stolicy pozbawionej uniwersytetu pod rządami Prusaków. Tak zaczął się najdłuższy, ponad czterdziestoletni okres życia Lidego (1804-47), wypełniony intensywną działalnością pedagogiczną na stanowisku rektora Liceum, aktywnością publiczną oraz kontynuacją prac nad słownikiem. W okresie Królestwa Kongresowego Linde zorganizował i kierował Biblioteką Publiczną, pełniącą rolę Biblioteki Narodowej. Był członkiem, a następnie dyrektorem Izby Edukacyjnej kierującej sprawami oświaty Księstwa Warszawskiego i wówczas żywo interesował się losami gimnazjum toruńskiego. Działał we władzach oświatowych Królestwa Polskiego i kierował oświatą w dobie powstania listopadowego. W 1835 odszedł ze służby publicznej poświęcając się pracy naukowej.

W życiu osobistym Lindego panowała atmosfera surowej, luterańskiej religijności. W 1804 roku ożenił się z Ludwiką Bürger, a po jej śmierci z Luizą Nusbaum. Obie żony wywodziły się z warszawskiej gminy luterańskiej, w której Linde odgrywał znaczną rolę. Córka Lindego Ludwika Górecka (1815-1900) była działaczką społeczną i filantropijną, fundatorką nagrody Akademii Umiejętności w Krakowie za najlepsze prace z dziedziny językoznawstwa.

Na obfity i różnorodny dorobek naukowy S.B. Lindego składają się prace bibliograficzne i słownikowe, rozprawy z językoznawstwa i piśmiennictwa, przekłady i prace edytorskie. Był autorem wielotomowej bibliografii Bibliotheca Polonica. Do historii przeszedł przede wszystkim jako twórca monumentalnego Słownika Języka Polskiego, opublikowanego w latach 1807-14 w 6 tomach, a po raz drugi w latach 1854-60, już po śmierci Lindego, jako wydanie „poprawione i pomnożone”. Było to dzieło epokowe, największy objętościowo słownik języka polskiego, liczący w 6 tomach ponad 4600 stron dużego formatu, zawierający 60 tys. haseł opatrzonych 200 tys. cytatów. W ówczesnej Europie dzieło to nie miało sobie równych pod względem bogactwa materiału leksykograficznego i służyło za wzór dla innych słowników języków słowiańskich.

Dokonania Lindego były znane w całej Europie. Za pracowitość i wytrwałość przyjęły go w poczet członków liczne  towarzystwa naukowe m.in. w Warszawie, Pradze, Petersburgu, Getyndze, Berlinie, Królewcu, Paryżu i Kopenhadze. Był członkiem honorowym uniwersytetów wileńskiego i krakowskiego, wykładał na Uniwersytecie Warszawskim. W 1844 roku otrzymał dyplom honorowego obywatelstwa miasta Torunia.

Zmarł 8 sierpnia 1847 r. w Warszawie i jest pochowany na tamtejszym cmentarzu ewangelicko-augsburskim.

Najczęściej czytane aktualności

  • Na zdjęciu prezydent Michał Zaleski w maseczce podczas sesji Rady Miasta Torunia zdalnej
    Koronawirus
    Podczas 29. sesji Rady Miasta Torunia prezydent Michał Zaleski przekazał radnym szereg informacji dotyczących aktualnej sytuacji epidemicznej i funkcjonowania miasta.
  • Na zdjęciu widać boisko typu orlik
    Koronawirus, Miasto
    Od 19 kwietnia 2021 roku będzie możliwość uprawiania sportu w obiektach sportowych na świeżym powietrzu – przy zachowaniu limitu 25 osób.
  • Postać z napisem UMK na tle instalacji Skyway
    Kultura, Miasto
    Uniwersytet Mikołaja Kopernika organizuje warsztaty audiowizualne dla osób zainteresowanych współtworzeniem mappingu 3D, który zostanie zaprezentowany na festiwalu Skyway w 2022 r.
  • Pracownik w specjalnej uprzęży alpinistycznej wycina jemiołę z wysokiego drzewa
    Miasto
    Zagrażające bezpieczeństwu ludzi i mienia, obumarłe oraz nierokujące szans na przeżycie drzewa zostaną usunięte.
  • Miasto
    16 kwietnia 2021 r. minęła 16. rocznica śmierci prof. Artura Hutnikiewicza i 9. rocznica śmierci prof. Mariana Biskupa - wybitnych toruńskich humanistów, honorowych obywateli Torunia.
  • Grafika ogólna - nowe statystyki dla Torunia
    Koronawirus, Miasto
    17 847 nowych zachorowań na COVID-19 oraz 595 zgonów - to ogólnopolskie dane epidemiologiczne na piątek 16 kwietnia 2021 r. W Toruniu - 72 zakażenia i 2 zgony.
  • Oświadczenie rzecznika prasowego Prezydenta Miasta Torunia, Anny Kulbickiej-Tondel, po briefingu ProNatura i Miasta Bydgoszcz, który odbył się w dniu 15 kwietnia 2021 r., w sprawie spalarni odpadów w Bydgoszczy.
  • Tegoroczni maturzyści mają przed sobą spore wyzwanie - przygotowują się do egzaminu dojrzałości w trakcie nauki zdalnej i w niełatwym czasie pandemii. Z pomocą przychodzi Iza Kasperek, która poprowadzi „Powtórkę do matury z języka polskiego”. Warsztaty online odbędą się 17 kwietnia, są one całkowicie darmowe, ale obowiązują zapisy na stronie...
  • Po raz kolejny na sprzedaż zostaną wystawione działki inwestycyjne w rejonie ulic Pera Jonssona i Szosy Bydgoskiej w Toruniu. 6 lipca 2021 r. odbędzie się przetarg dotyczący sprzedaży gruntów między Motoareną a budynkami dawnego Merinoteksu.
  • Obowiązek wpisania numeru rejestracyjnego, zwolnienia z opłat w dni wolne od pracy, reklamacje wezwań do zapłaty - 15 kwietnia 2021 r. Rada Miasta Torunia przyjęła zmiany w uchwale dot. stref płatnego parkowania.
  • Kolejny dzień przyniósł w Toruniu 92 potwierdzone testami nowe zakażenia koronawirusem. Z 14 na 15 kwietnia 2021 r. odnotowano też 4 ofiary śmiertelne. To już 422 torunian, którzy przegrali walkę z pandemią.
  • 18 kwietnia przypada Ogólnopolski Dzień Pacjenta w śpiączce – święto uchwalone przez Sejm RP 23 listopada 2012 roku. Celem obchodów Dnia Pacjenta w śpiączce jest próba zrozumienia problemów takich pacjentów i stworzenie opieki mającej na celu wybudzanie pacjentów ze śpiączki, gdy tylko okaże się to możliwe. W toruńskiej Fundacji „Światło”...
  • 15 kwietnia 2021 roku podczas sesji Rady Miasta radni przyjęli uchwałę w sprawie szczególnych warunków udzielania świadczeń pomocy materialnej o charakterze motywacyjnym uczniom z toruńskich szkół. Przyjęta uchwała, wraz z autopoprawką zgłoszoną przez radnych, określa także formy i zakres tych świadczeń oraz trybu postępowania w tych sprawach.
  • Podczas sesji Rady Miasta Torunia 15 kwietnia 2021 roku radni jednogłośnie przyjęli uchwałę, która wprowadza zmiany w realizacji budżetu obywatelskiego w naszym mieście.