www.torun.pl

Toruń

Patron nagrody

Samuel Bogumił Linde, portretSAMUEL BOGUMIŁ LINDE (1771-1847)
wybitny językoznawca, bibliograf i pedagog, autor słynnego 6-tomowego Słownika Języka Polskiego.

Urodził się 24 kwietnia 1771 r. w Toruniu w średnio zamożnej rodzinie mieszczańskiej. Jego ojciec - mistrz ślusarski Jan Jacobson Lindt, który osiedlił się w Toruniu ok.1749 r., był z pochodzenia Szwedem, zaś matka Barbara Anna była córką niemieckiego kamieniarza J.A. Langenbana, który przybył do Torunia z niemieckiego Coburga ok. 1730 r.

Samuel Bogumił wychowywał się w atmosferze przenikania i konfrontacji wyznań, języków i kultur. Naukę rozpoczął w Szkole Nowomiejskiej, a od 1783 r. w toruńskim Gimnazjum Akademickim, którego tradycja  oświeceniowa w zasadniczy sposób wpłynęła na rozwój jego zainteresowań językoznawczych, także w zakresie języka polskiego. W swoich wypowiedziach autobiograficznych wielokrotnie wyrażał wdzięczność wobec tej szkoły i z sentymentem wypowiadał się o jej profesorach.

Po wczesnej śmierci ojca tylko dzięki pomocy brata Jana Wilhelma - kaznodziei polskiego i niemieckiego w Gdańsku, młody Linde uzyskał stypendium i rozpoczął studia w Lipsku  (1789). Oficjalnym kierunkiem studiów  była teologia, ale zainteresowania Lindego koncentrowały się wokół nauk filologicznych. Już w 1791 r., przy poparciu swoich profesorów, filologów A.W. Ernestiego oraz J.A.Dathe, objął wakujące stanowisko lektora języka polskiego na Uniwersytecie Lipskim. W staraniach o tę posadę zadeklarował polski jako język macierzysty i załączył pochwalne zaświadczenie pastora Jana Jezewiusza, ówczesnego nauczyciela języka polskiego z Torunia.

Kiedy po przegranej wojnie polsko-rosyjskiej w 1792 r. Lipsk i Drezno stały się ośrodkami emigracji twórców i obrońców Konstytucji 3 Maja, Linde został współpracownikiem polskich polityków. Przetłumaczył na niemiecki „Powrót posła” J.U. Niemcewicza, a także przygotował niemiecką wersję dzieła „O ustanowieniu i upadku Konstytucji 3 Maja”, opracowanego przez przywódców emigracyjnych dla propagowania walki o niepodległość. Włączył się aktywnie w przygotowania do insurekcji kościuszkowskiej u boku Hugona Kołłątaja. Po upadku insurekcji, mimo odejścia od aktywności politycznej, Linde wciąż obracał się w kręgach polskiej elity umysłowej (I. Potocki, A.K. Czartoryski, T. Czacki).

W latach 1795-1803, dzięki mecenatowi J.M. Ossolińskiego zajął się intensywną pracą językoznawczą i bibliotekarską. Gromadził i opracowywał zbiory późniejszego Ossolineum, jednej z najlepszych polskich bibliotek XIX w. Pod okiem Ossolińskiego, uczonego arystokraty i erudyty, zaczął przygotowania do opracowania słownika zapoznając się dogłębnie z dziejami polskiego piśmiennictwa i językoznawstwa.

W 1804 r. powierzono Lindemu stanowisko rektora tworzonego Liceum Warszawskiego, najważniejszej szkoły w stolicy pozbawionej uniwersytetu pod rządami Prusaków. Tak zaczął się najdłuższy, ponad czterdziestoletni okres życia Lidego (1804-47), wypełniony intensywną działalnością pedagogiczną na stanowisku rektora Liceum, aktywnością publiczną oraz kontynuacją prac nad słownikiem. W okresie Królestwa Kongresowego Linde zorganizował i kierował Biblioteką Publiczną, pełniącą rolę Biblioteki Narodowej. Był członkiem, a następnie dyrektorem Izby Edukacyjnej kierującej sprawami oświaty Księstwa Warszawskiego i wówczas żywo interesował się losami gimnazjum toruńskiego. Działał we władzach oświatowych Królestwa Polskiego i kierował oświatą w dobie powstania listopadowego. W 1835 odszedł ze służby publicznej poświęcając się pracy naukowej.

W życiu osobistym Lindego panowała atmosfera surowej, luterańskiej religijności. W 1804 roku ożenił się z Ludwiką Bürger, a po jej śmierci z Luizą Nusbaum. Obie żony wywodziły się z warszawskiej gminy luterańskiej, w której Linde odgrywał znaczną rolę. Córka Lindego Ludwika Górecka (1815-1900) była działaczką społeczną i filantropijną, fundatorką nagrody Akademii Umiejętności w Krakowie za najlepsze prace z dziedziny językoznawstwa.

Na obfity i różnorodny dorobek naukowy S.B. Lindego składają się prace bibliograficzne i słownikowe, rozprawy z językoznawstwa i piśmiennictwa, przekłady i prace edytorskie. Był autorem wielotomowej bibliografii Bibliotheca Polonica. Do historii przeszedł przede wszystkim jako twórca monumentalnego Słownika Języka Polskiego, opublikowanego w latach 1807-14 w 6 tomach, a po raz drugi w latach 1854-60, już po śmierci Lindego, jako wydanie „poprawione i pomnożone”. Było to dzieło epokowe, największy objętościowo słownik języka polskiego, liczący w 6 tomach ponad 4600 stron dużego formatu, zawierający 60 tys. haseł opatrzonych 200 tys. cytatów. W ówczesnej Europie dzieło to nie miało sobie równych pod względem bogactwa materiału leksykograficznego i służyło za wzór dla innych słowników języków słowiańskich.

Dokonania Lindego były znane w całej Europie. Za pracowitość i wytrwałość przyjęły go w poczet członków liczne  towarzystwa naukowe m.in. w Warszawie, Pradze, Petersburgu, Getyndze, Berlinie, Królewcu, Paryżu i Kopenhadze. Był członkiem honorowym uniwersytetów wileńskiego i krakowskiego, wykładał na Uniwersytecie Warszawskim. W 1844 roku otrzymał dyplom honorowego obywatelstwa miasta Torunia.

Zmarł 8 sierpnia 1847 r. w Warszawie i jest pochowany na tamtejszym cmentarzu ewangelicko-augsburskim.

Najczęściej czytane aktualności

  • Miejsce pamięci pierwszych straceń na Barbarce, obok stoją biało-czerwone flagi, żołnierze pełnią wartę, przemawia prezydent Michał Zaleski
    Miasto
    Torunianie uczcili pamięć ofiar pierwszych straceń na Barbarce, jakie miały miejsce jesienią 1939 roku.
  • Grafika pokazuje dane dotyczące zakażenia Covid-19 w Toruniu
    Koronawirus, Miasto
    Aż 198 osób chorych na koronawirusa przybyło w ciągu minionej doby – takie są dane z dnia 25 października 2020 r. przekazane przez Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego.
  • Na zdjęciu kadr ze zwycięskiego filmu festiwalu Tofifest -"Seole", mężczyzna i kobieta ciężarna stoją w drzwiach na tle morza
    Kultura, Miasto
    Wyjątkowa 18. edycja „niepokornego festiwalu” Tofifest zakończyła się zwycięstwem filmów opowiadających historie kobiet lub wyreżyserowanych przez kobiety.
  • Prezydent Michał Zaleski w obiektywie kamery telewizyjnej przed mikrofonami dziennikarzy.
    Miasto
    Prezydent Michał Zaleski odpowiada na publikację Gazety Wyborczej „Wstrzymane podwyżki, obcięte premie. Tak miasto "troszczy się" o toruński DPS” (23.10.2020, www.torun.wyborcza.pl).
  • Na zdjęciu widać autobus miejski, w tle budynek Urzędu Miasta Torunia
    Miasto, MZK
    Od wtorku 27 października 2020 r. w związku z zawieszeniem zajęć szkolnych w szkołach podstawowych dla klas 4-8 wprowadzone zostaną zmiany w kursowaniu linii autobusowych.
  • Grafika obrazująca sytuację epidemiczną w Toruniu w dniu 24.10.2020
    Koronawirus, Miasto
    Z piątku na sobotę (23/24 października) liczba zakażonych od początku pandemii wzrosła o 100 osób. Niepokojące informacje napłynęły z DPS-u przy ul. Szosie Chełmińskiej oraz od sióstr Serafitek.
  • Wieczorną mszą św. w kościele pw. Ducha Świętego w dniu 23 października Toruń pożegnał prof. Jana Hanasza, Honorowego Obywatela Miasta. Uroczystości pogrzebowe odbęda się w dniu 24 października w Strzelnie.
  • W weekend 24-25 października 2020 r. oraz w kolejnym tygodniu prowadzone będą kolejne prace nocne na moście. Wykonawca wykorzystuje każdy moment dobrej pogody i dodatnie temperatury w nocy. Wszystko po to, aby do końca listopada 2020 r. uporać się z zabezpieczeniem antykorozyjnym konstrukcji stalowej mostu drogowego im. Józefa Piłsudskiego nad...
  • Podczas konferencji prasowej, 23 października 2020 r. prezydent Torunia przedstawił nowe obostrzenia epidemiczne. Przedstawiono również zmiany w organizacji ruchu na placu Niepodległości.
  • Od 24 października do 8 listopada 2020 r. zostaną uruchomione dodatkowe połączenia autobusowe w celu rozładowania tłoku na cmentarzach.
  • Od piątku 23 października 2020 r. czynny jest nowy punkt pobrań materiału biologicznego w celu wykonania testu diagnostycznego na obecność wirusa SARS-Cov-2 w specjalnie ustawionych namiotach na Motoarenie.
  • W związku z pracami przy sieci trakcyjnej w rejonie pl. Rapackiego w nocy z niedzieli na poniedziałek i z poniedziałku na wtorek (25/26 i 26/27 października 2020 r.) nie będą kursowały nocne tramwaje.
  • Rząd uruchamia Solidarnościowy Korpus Wsparcia Seniorów – program przeznaczony do koordynacji pomocy osobom starszym w czasie epidemii.
  • Toruńscy drogowcy rozpoczęli przegląd lamp w rejonie toruńskich cmentarzy. Uszkodzone latarnie zostaną niezwłocznie naprawione.