www.torun.pl

Toruń

Patron nagrody

Samuel Bogumił Linde, portretSAMUEL BOGUMIŁ LINDE (1771-1847)
wybitny językoznawca, bibliograf i pedagog, autor słynnego 6-tomowego Słownika Języka Polskiego.

Urodził się 24 kwietnia 1771 r. w Toruniu w średnio zamożnej rodzinie mieszczańskiej. Jego ojciec - mistrz ślusarski Jan Jacobson Lindt, który osiedlił się w Toruniu ok.1749 r., był z pochodzenia Szwedem, zaś matka Barbara Anna była córką niemieckiego kamieniarza J.A. Langenbana, który przybył do Torunia z niemieckiego Coburga ok. 1730 r.

Samuel Bogumił wychowywał się w atmosferze przenikania i konfrontacji wyznań, języków i kultur. Naukę rozpoczął w Szkole Nowomiejskiej, a od 1783 r. w toruńskim Gimnazjum Akademickim, którego tradycja  oświeceniowa w zasadniczy sposób wpłynęła na rozwój jego zainteresowań językoznawczych, także w zakresie języka polskiego. W swoich wypowiedziach autobiograficznych wielokrotnie wyrażał wdzięczność wobec tej szkoły i z sentymentem wypowiadał się o jej profesorach.

Po wczesnej śmierci ojca tylko dzięki pomocy brata Jana Wilhelma - kaznodziei polskiego i niemieckiego w Gdańsku, młody Linde uzyskał stypendium i rozpoczął studia w Lipsku  (1789). Oficjalnym kierunkiem studiów  była teologia, ale zainteresowania Lindego koncentrowały się wokół nauk filologicznych. Już w 1791 r., przy poparciu swoich profesorów, filologów A.W. Ernestiego oraz J.A.Dathe, objął wakujące stanowisko lektora języka polskiego na Uniwersytecie Lipskim. W staraniach o tę posadę zadeklarował polski jako język macierzysty i załączył pochwalne zaświadczenie pastora Jana Jezewiusza, ówczesnego nauczyciela języka polskiego z Torunia.

Kiedy po przegranej wojnie polsko-rosyjskiej w 1792 r. Lipsk i Drezno stały się ośrodkami emigracji twórców i obrońców Konstytucji 3 Maja, Linde został współpracownikiem polskich polityków. Przetłumaczył na niemiecki „Powrót posła” J.U. Niemcewicza, a także przygotował niemiecką wersję dzieła „O ustanowieniu i upadku Konstytucji 3 Maja”, opracowanego przez przywódców emigracyjnych dla propagowania walki o niepodległość. Włączył się aktywnie w przygotowania do insurekcji kościuszkowskiej u boku Hugona Kołłątaja. Po upadku insurekcji, mimo odejścia od aktywności politycznej, Linde wciąż obracał się w kręgach polskiej elity umysłowej (I. Potocki, A.K. Czartoryski, T. Czacki).

W latach 1795-1803, dzięki mecenatowi J.M. Ossolińskiego zajął się intensywną pracą językoznawczą i bibliotekarską. Gromadził i opracowywał zbiory późniejszego Ossolineum, jednej z najlepszych polskich bibliotek XIX w. Pod okiem Ossolińskiego, uczonego arystokraty i erudyty, zaczął przygotowania do opracowania słownika zapoznając się dogłębnie z dziejami polskiego piśmiennictwa i językoznawstwa.

W 1804 r. powierzono Lindemu stanowisko rektora tworzonego Liceum Warszawskiego, najważniejszej szkoły w stolicy pozbawionej uniwersytetu pod rządami Prusaków. Tak zaczął się najdłuższy, ponad czterdziestoletni okres życia Lidego (1804-47), wypełniony intensywną działalnością pedagogiczną na stanowisku rektora Liceum, aktywnością publiczną oraz kontynuacją prac nad słownikiem. W okresie Królestwa Kongresowego Linde zorganizował i kierował Biblioteką Publiczną, pełniącą rolę Biblioteki Narodowej. Był członkiem, a następnie dyrektorem Izby Edukacyjnej kierującej sprawami oświaty Księstwa Warszawskiego i wówczas żywo interesował się losami gimnazjum toruńskiego. Działał we władzach oświatowych Królestwa Polskiego i kierował oświatą w dobie powstania listopadowego. W 1835 odszedł ze służby publicznej poświęcając się pracy naukowej.

W życiu osobistym Lindego panowała atmosfera surowej, luterańskiej religijności. W 1804 roku ożenił się z Ludwiką Bürger, a po jej śmierci z Luizą Nusbaum. Obie żony wywodziły się z warszawskiej gminy luterańskiej, w której Linde odgrywał znaczną rolę. Córka Lindego Ludwika Górecka (1815-1900) była działaczką społeczną i filantropijną, fundatorką nagrody Akademii Umiejętności w Krakowie za najlepsze prace z dziedziny językoznawstwa.

Na obfity i różnorodny dorobek naukowy S.B. Lindego składają się prace bibliograficzne i słownikowe, rozprawy z językoznawstwa i piśmiennictwa, przekłady i prace edytorskie. Był autorem wielotomowej bibliografii Bibliotheca Polonica. Do historii przeszedł przede wszystkim jako twórca monumentalnego Słownika Języka Polskiego, opublikowanego w latach 1807-14 w 6 tomach, a po raz drugi w latach 1854-60, już po śmierci Lindego, jako wydanie „poprawione i pomnożone”. Było to dzieło epokowe, największy objętościowo słownik języka polskiego, liczący w 6 tomach ponad 4600 stron dużego formatu, zawierający 60 tys. haseł opatrzonych 200 tys. cytatów. W ówczesnej Europie dzieło to nie miało sobie równych pod względem bogactwa materiału leksykograficznego i służyło za wzór dla innych słowników języków słowiańskich.

Dokonania Lindego były znane w całej Europie. Za pracowitość i wytrwałość przyjęły go w poczet członków liczne  towarzystwa naukowe m.in. w Warszawie, Pradze, Petersburgu, Getyndze, Berlinie, Królewcu, Paryżu i Kopenhadze. Był członkiem honorowym uniwersytetów wileńskiego i krakowskiego, wykładał na Uniwersytecie Warszawskim. W 1844 roku otrzymał dyplom honorowego obywatelstwa miasta Torunia.

Zmarł 8 sierpnia 1847 r. w Warszawie i jest pochowany na tamtejszym cmentarzu ewangelicko-augsburskim.

Najczęściej czytane aktualności

  • Na zdjęciu siedziba Toruńskie Centrum Świadczeń Rodzinie przy ul. Batorego
    Miasto
    Toruńskie Centrum Świadczeń Rodzinie zachęca do zapozania się z zasadami składania wniosków na nowy okres zasiłkowy 2020/2021.
  • Miasto
    4 sierpnia 2020 r. wyruszy z Torunia Piesza Pielgrzymka Diecezji Toruńskiej na Jasną Górę. W tym roku ze względu na epidemię koronawirusa będzie miała oryginalną formę.
  • Na zdjęciu: grafika ze zdjęciem Motoareny z lotu ptaka
    Sport
    W ramach projektu „Lato w Toruniu bez nudy” 16 sierpnia 2020 roku odbędzie się rekreacyjny rajd rowerowy „Szlakiem toruńskiego sportu”. Organizatorem wydarzenia jest Stowarzyszenie GoSport! oraz Wydział Sportu i Rekreacji Urzędu Miasta Torunia.
  • Na zdjęciu: ludzie wsiadający do autobusu
    MZK
    W związku z udostępnieniem dla ruchu nowego ronda przy skrzyżowaniu ul. Grudziądzkiej i Celniczej, od soboty 1.08.2020 r. zmieniona została trasa przejazdu autobusów linii nr 0 oraz C w obrębie Centralnego Cmentarza Komunalnego.
  • Na zdjęciu: autobus i tramwaj na tle Urzędu Miasta Torunia
    Miasto, MZK
    Od 1 września 2020 roku planuje się zmiany w rozkładzie jazdy autobusów i tramwajów MZK. Ze względu na aktualną sytuację epidemiczną trasa niektórych linii ma zostać wydłużona a częstotliwość połączeń poza godzinami szczytu ograniczona. Zanim jednak proponowane rozwiązania zostaną wprowadzone prosimy mieszkańców o zapoznanie się ze zmianami i...
  • Screen interaktywnej mapy z punktami partnerskimi na starówce
    Biznes, Miasto
    Już w prawie stu miejscach na starówce zrobimy zakupy w obniżonych cenach z kartą Moja Starówka.
  • Od 1 sierpnia 2020 r. obowiązują nowe regulacje prawne dotyczące rejestracji łódek wędkarskich, jachtów i innych jednostek pływających o długości do 24 m. Dotychczasowe przepisy przewidywały kilka rejestrów, w których mogły być zarejestrowane jednostki pływające. Rejestry prowadziły różne organy, natomiast regulacje odnoszące się do obowiązku...
  • Rozpoczął się kolejny tydzień nocnych prac na moście drogowym im. J. Piłsudskiego w Toruniu. W tym czasie most jest otwarty dla ruchu, ale z pewnymi ograniczeniami. Wprowadzony na ten czas ruch wahadłowy umożliwia wjazd na obiekt betonowozów, dzięki którym na przęśle 1 i 2 będzie betonowana płyta przeprawy. Kolejne prace nocne rozpoczną się we...
  • W ramach projektu „Lato w Toruniu bez nudy” 2 sierpnia 2020 odbył się rekreacyjny rajd rowerowy. Wydarzeniu wzieło udział blisko 150 osób. Organizatorem było Stowarzyszenie GoSport! oraz Wydział Sportu i Rekreacji UM.
  • W sobotnie popołudnie 1 sierpnia na ostatniej kondygnacji parkingu Toruń Plaza odbyłą się czwarta edycja imprezy dla miłośników jazdy na rolkach. Rodzinno-rekreacyjne wydarzenie zgromadziło blisko 150 uczestników.
  • 1 sierpnia 2020 roku obchodzimy 76. rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego. Toruńskie obchody tej ważniej rocznicy zorganizowano pod obeliskiem Ku Czci Żołnierzy Armii Krajowej. Z tej okazji prezydent Torunia Michał Zaleski wręczył Marii Biedermann-Kowalewskiej Medal Thorunium i odznaczył organizacje kombatanckie okolicznościowymi medalami z...
  • Do grona toruńskich stulatków dołączyła 26 kwietnia 2020 r. Pani Irena Kazaniecka. Jubilatkę odwiedził 31 lipca prezydent Torunia Michał Zaleski.
  • Miejski Zakład Komunikacji w Toruniu rozstrzygnął przetarg na modernizację trzech odcinków torowisk tramwajowych. Realizacją zamówienia było zainteresowanych aż sześciu wykonawców - ostatecznie wybrana została firma Balzola Polska, która w przeciągu 21 miesięcy wykona prace budowlane za łączną kwotę ponad 100 milionów złotych.
  • Miejski Zakład Komunikacji w Toruniu rozstrzygnął przetarg na dostawy sześciu autobusów elektrycznych i wykonanie infrastruktury do ich ładowania. Nowe pojazdy dostarczy Solaris Bus & Coach S.A., która jako jedyna złożyła ofertę w przetargu. Za zaprojektowanie oraz wybudowanie infrastruktury do ładowania autobusów elektrycznych odpowiadać...