Mury obronne | www.torun.pl

Turystyka

Mury obronne

Mury obronne

Początek budowy murów miejskich w Toruniu sięga lat sześćdziesiątych XIII wieku. Bogacące się miasto handlowe i ważny ośrodek wojskowo-administracyjny państwa krzyżackiego został otoczony systemem ceglanych murów baszt, bram i fos, z których wiele można oglądać do dzisiaj.

Do średniowiecznego Starego Miasta Torunia prowadziło 8 bram: od strony Wisły - Klasztorna, Żeglarska, Łazienna i Mostowa, od wschodu, czyli od strony Nowego Miasta Torunia - Paulińska i Kotlarska, od zachodu Brama Starotoruńska (okolice dzisiejszego skrzyżowania ulic Pod Krzywą Wieżą i Kopernika), a od północy Chełmińska (na wysokości skrzyżowania ul. Chełmińskiej z Fosą Staromiejską).

W systemie murów obronnych starego Torunia na uwagę zasługuje też kilka baszt obronnych o oryginalnych nazwach: Koci Łeb, Gołębnik, Monstrancja, a także Krzywa Wieża - odchylona od pionu o 1,4 m.

Obwarowania Nowego Miasta Torunia były znacznie skromniejsze - od strony południowo-wschodniej wznosiły się mury i Brama św. Jakuba, a głównym wjazdem do miasta od wschodu była Brama św. Katarzyny (skrzyżowanie dzisiejszej ul. Św. Katarzyny i ul. Szumana).

Do dzisiaj spośród średniowiecznych, toruńskich bram zachowały się trzy: Klasztorna - której nazwa pochodzi od nieistniejącego klasztoru i kościoła p.w. Ducha Św., Brama Żeglarska - Toruń był przez wiele stuleci portem wiślanym - i Mostowa, upamiętniająca swą nazwą istnienie w tym miejscu XV-wiecznego, drewnianego mostu na Wiśle, spalonego w 1877 r. Natomiast bramy Paulińska, Kotlarska, Starotoruńska, Chełmińska, św. Katarzyny i św. Jakuba zostały wraz z przyległymi murami rozebrane w XIX w.

Drugi etap fortyfikowania rozpoczął się w 1629 r., kiedy podjęto budowę nowoczesnych, ziemnych fortyfikacji bastionowych poza ówczesnymi murami miasta. Dziś łącznie z umocnieniami średniowiecznymi tworzą one tzw. pierścień wewnętrzny fortyfikacji Torunia, którego pozostałości widać wśród zieleni miejskiej. Przez blisko trzy wieki umocnienia te stanowiły główną siłę obronną - były wielokrotnie bronione i zdobywane, przebudowywane i wzmacniane przez Polaków, Szwedów, Francuzów, Rosjan i Prusaków. Najbardziej ucierpiały podczas wojen napoleońskich, dlatego od 1818 r. do 1864 r. Prusacy - uznając strategiczne znaczenie twierdzy nadgranicznej - sukcesywnie je rekonstruowali i rozbudowywali. W tym okresie powstały m.in.: Fort św. Jakuba przy ul. gen. J. Sowińskiego (ok. 1830), Przyczółek Mostowy (na południe od dzisiejszego Dworca Głównego PKP – 1824-1840) oraz - w związku z powstaniem linii kolejowej do Warszawy - Fort Kolejowy (1863).

W kolejnych dziesięcioleciach liczne wynalazki militarne: proch bezdymny, kruszące materiały wybuchowe, stalowa lufa gwintowana i działa o wiele większym zasięgu i celności, wymusiły na projektantach stworzenie nowej koncepcji obronnej. Odstąpiono od budowy ciągłych obwałowań liniowych na rzecz samodzielnych fortów - obiektów oddalonych od siebie, rozrzuconych pierścieniem w promieniu 3 - 4 km od bronionego centrum. Szybko okazało się ceglane konstrukcje są nieodporne na nowe rodzaje amunicji, dlatego rozpoczęto ich wzmacnianie i zagęszczanie nowymi stanowiskami międzypolowymi.

Według tego modelu została zbudowana Twierdza Toruń, czyli zewnętrzny pierścień fortyfikacji - jeden z potężniejszych zespołów obiektów militarnych w Polsce i Europie. Decyzję o nowoczesnym ufortyfikowaniu Torunia Prusacy podjęli po wygranej wojnie z Francją, w obliczu pogarszających się stosunków z Rosją. Toruń miał doskonałe położenie strategiczno-operacyjne - leżał w pobliżu granicy z Rosją i był miejscem przeprawy kolejowo-drogowej przez wielką rzekę. Prace projektowe i przygotowawcze trwały pięć lat. Budowa rozpoczęła się w 1877 r. i była prowadzona etapami aż do wybuchu pierwszej wojny światowej. Najpierw zaprojektowano siedem fortów głównych, jeden fort pośredni i jedną wielką baterię. Jednak już po kilku latach, w związku z szybkim rozwojem artylerii obiekty te stały się przestarzałe i znacznie większe pieniądze niż budowa, pochłonęło ich wzmocnienie i modernizacja oraz dobudowanie kolejnych fortów pośrednich, przeznaczonych dla piechoty. W sumie do pierwszej wojny światowej w dzisiejszych granicach administracyjnych Torunia powstało ok. 200 obiektów fortecznych, z których do dzisiaj zachowało się prawie 150.

Wśród nich jest kilkanaście potężnych fortów, które otoczyły miasto pierścieniem długości około 22,5 km. Toruńska twierdza kosztowała cesarstwo niemieckie 60 mln marek i nigdy nie sprawdziła się w boju. Być może jednak dzięki jej odstraszającej sile Toruń ocalał z dwóch wielkich wojen XX w. bez większych strat

Najczęściej czytane aktualności

  • Na zdjęciu Johnny Depp ze statuetką Złotej Żaby
    Kultura, Miasto
    W tym roku ze względu na pandemię uroczystość zakończenia festiwalu EnergaCamerimage odbyła się w nowej, wirtualnej formie. 21 listopada 2020 r. przed ekranami komputerów poznaliśmy zwycięzców statuetek Złotej, Srebrnej i Brązowej Żaby. Pierwsze miejsce w Konkursie Głównym uzyskał Joshua James Richards za zdjęcia do filmu „Nomadland”. To nie...
  • Grafika nowe statystyki COVID-19, 22.11.2020
    Koronawirus, Miasto
    W ciągu ostatniej doby przybyły 94 osoby zakażone SARS-CoV-2 w Toruniu. Od początku pandemii zanotowano w naszym mieście 6425 zakażeń.
  • Graika rządowa z napisem 100 dni solidarności w walce z COVID-19
    Biznes, Koronawirus, Miasto
    21 listopada 2020 r. na konferencji prasowej premier Mateusz Morawiecki przedstawił plan działania przeciwko rozprzestrzenianiu się koronawirusa na najbliższe 100 dni. Wprowadzone zostały nowe uregulowania dot. galerii handlowych, ferii zimowych oraz podjęto decyzję o dalszym nauczaniu zdalnym w szkołach.
  • Na zdjęciu Rynek Staromiejski, na dole niebieski pasek z napisem Toruń dla przedsiębiorców
    Biznes, Koronawirus, Miasto
    Miasto Toruń rozszerza program pomocowy „Toruń dla przedsiębiorców”.
  • Grafika nowe statystyki COVID-19, 21.11.2020
    Koronawirus, Miasto
    W ciągu ostatniej doby przybyły 123 osoby zakażone SARS-CoV-2 w Toruniu. Od początku pandemii zanotowano w naszym mieście 6331 zakażeń.
  • Grafika ilustracyjna.
    Koronawirus, Miasto
    Ponad 60 wolontariuszy - członków toruńskich organizacji pozarządowych oraz osób niezrzeszonych - stale współpracuje z toruńskim MOPR-em pomagając osobom starszym, niepełnosprawnym i samotnym, pozbawionym wsparcia rodziny i pozostającym w domach w związku zagrożeniem spowodowanym pandemią.
  • Ze względu na nauczanie zdalne wprowadzone w trakcie pandemii COVID-19 Ministerstwo Edukacji Narodowej informuje o zmianach wymagań na egzaminach ósmoklasisty i maturalnych. Zanim zmiany zostaną ogłoszone, zespoły robocze pracujące nad wymaganiami czekają na opinie nauczycieli. Do 27 listopada ministerialni eksperci czekają na wiadomości w ramach...
  • Mimo że Centrum Sztuki Współczesnej, jak wszystkie instytucje kultury, jest obecnie zamknięte, czynną tam wystawę fotografii "Helmut Newton: Lubię silne kobiety" można oglądać wirtualnie.
  • Pojazdy, które dowożą posiłki przygotowywane przez toruńskich gastronomów, zostaną zwolnione z każdorazowej opłaty za parkowanie w Strefie Płatnego Parkowania, wykupując w zamian abonament.
  • 19 listopada 2020 r. podczas sesji Rady Miasta Torunia zmieniony został termin składania wniosków o dotację na prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków lub znajdującym się w gminnej ewidencji zabytków na terenie Torunia.
  • Od poniedziałku 23 listopada 2020 r. przez cały sezon wymiany opon nasz serwis ogumienia działający w zajezdni autobusowej przy ul. Legionów 220 jest czynny dłużej – od godz. 7:00 do 21:00.
  • 19 listopada 2020 roku podczas sesji Rady Miasta Torunia prezydent Michał Zaleski przedstawił radnym szereg informacji dotyczących funkcjonowania miasta: wydarzeń, jakie odbyły się w mieście i walki z pandemią COVID-19.
  • Od najbliższej niedzieli (22 listopada) od godziny 13:00 zostaną wprowadzone zmiany w ruchu na moście J. Piłsudskiego.
  • Prezydent Michał Zaleski podjął decyzję o przełożeniu uroczystości wręczenia Nagrody Prezydenta Torunia za rok 2019. Wyróżnienia za szczególne osiągnięcia lub za całokształt działalności zeszłorocznej przyznane zostaną prawdopodobnie w 2021 roku.