www.torun.pl

Turystyka

Ruiny Zamku Krzyżackiego

Zamek Krzyżacki

Toruński zamek należał do najstarszych budowli tego typu wzniesionych przez Krzyżaków na prawym brzegu Wisły. Zaczęto budować go około połowy XIII wieku. Wykorzystano w tym celu umocnienia starszego, wcześniej zniszczonego grodu, co miało wpływ na nietypowy kształt toruńskiej warowni, przypominający podkowę.

Zamek, początkowo drewniany, później wznoszony z kamienia i cegły, był rozbudowywany aż do połowy XV wieku. Wraz z przedzamczem i znajdującymi się na nim budynkami gospodarczymi zajmował przestrzeń między Starym i Nowym Miastem Toruniem.

Leżąc w pobliżu polsko-krzyżackiej granicy, toruński zamek miał duże znaczenie strategiczne i związane z tym silne fortyfikacje. Za wysokim murem głównego zamku znajdował się kilkupiętrowy budynek z kaplicą, refektarzem i dormitorium, w którym mieszkali krzyżaccy rycerze. Podziemia tego gmachu wykorzystywane były jako magazyny żywności, niezbędnej w razie oblężenia. Pośrodku dziedzińca stała wysoka, wolnostojąca wieża wykorzystywana jako miejsce ostatniej obrony, ale także jako punkt obserwacyjny, z którego ogniem lub dymem można było dać sygnał o zbliżającym się niebezpieczeństwie. Wodę dostarczała zamkowa studnia. W obawie przed jej zanieczyszczeniem zbudowano Gdanisko - umiejscowioną poza murami wysoką wieżę, która używana była jako toaleta i baszta broniąca zamkowych bram.

Widok na Gdanisko

Toruński zamek nigdy nie został zdobyty przez obcych najeźdźców. Zniszczyli go jednak najbliżsi sąsiedzi - mieszczanie Starego Miasta Torunia, którzy oblegli warownię w początku lutego 1454 roku. Atak był sygnałem do ogólnokrajowego powstania kierowanego przez Związek Pruski, organizację powołaną przez miasta i rycerstwo dla obrony ich praw przed nadużyciami i bezprawiem Krzyżaków. Torunianie zdobyli zamek i natychmiast przystąpili do jego planowej i niemal całkowitej rozbiórki. Na zamkowym dziedzińcu urządzono miejskie śmietnisko, które funkcjonowało tu przez kolejne wieki. Dopiero w latach sześćdziesiątych XX wieku odkryto w całości znajdujące się w tym miejscu ruiny.

Do dziś czytelny jest układ zamku dzięki zachowanym zewnętrznym murom. Przy wejściu na dziedziniec oraz w jego centrum przetrwały resztki wysadzonej w powietrze wieży. Fragment ruin położony wzdłuż Wisły kryje ślady po części mieszkalnej zamku. Najlepiej zachowała się wieża ustępowa - Gdanisko, które w XVI-XVIII wieku używane było jako składnica prochu strzelniczego. W sąsiedztwie stoi do dzisiaj krzyżacki młyn napędzany niegdyś wodami Strugi Toruńskiej. W murach zamkowych sąsiadujących z jej brzegiem chował się podobno najprawdziwszy latający smok, widziany w Toruniu latem 1746 roku. Najwyraźniej już wtedy ruiny zamku wydawały się być pełne tajemnic czekających na swych odkrywców.

Zamek Krzyżacki, światło i dźwięk

"Od północy do zamku właściwego przylegało przedzamcze. Miał się na nim znajdować budynek komtura wraz z jego kaplicą i zbrojownią. Oddzielna zbrojownia, pozostająca do dyspozycji całego konwentu, była na zamku właściwym. Prawdopodobnie na przedzamczu znajdowała się firmaria (infirmeria), czyli szpital dla chorych braci, a także łaźnia.

W 2. połowie XIV w. wzniesiono na przedzamczu tzw. "nowy gmach", w którym urządzono m.in. nowy refektarz. Poważną część przedzamcza zajmowały budynki gospodarcze: piekarnia, browar, spichlerz, wozownia, stajnia, obora, kuźnia, warsztat płatnerski i kilka innych pomieszczeń lub budynków magazynowych. Nie potrafimy bliżej określić czasu ich powstania, ale wiele z nich musiało istnieć już w XIII w. Z przedzamczem stykały się budynki młyna zamkowego, położonego nad strugą Postolsko, nieco powyżej gdaniska. Dochody z tego młyna do 1262 r. czerpało miasto Toruń. Dopiero w tym roku miasto przekazało swoje prawa do niego Zakonowi. W latach 1422-1424 Krzyżacy wybudowali jeszcze jeden młyn, położony poniżej gdaniska. Od tego momentu stary młyn nazywany był "górnym", a nowy "dolnym".

Tereny położone na wschód od zamku pozostawały pod bezpośrednim zwierzchnictwem Zakonu jako tzw. wola zamkowa. Na niej znajdowały się obory dla bydła i świń, magazyny drewna. Mieszkali tu także pachołkowie i ludność służebna Zakonu.

Z budową zamku historycy wiążą powstanie komturstwa toruńskiego. Według najnowszych badań komturstwo to obejmowało swoim zasięgiem pierwotnie także tereny, z których później utworzono komturstwo bierzgłowskie (1263 r.) i kowa1ewskie (około 1275 r.) oraz zapewne też dobra elgiszewsko-golubskie (do 1254 r.). Obszar pierwotnego komturstwa toruńskiego ciągnął się zatem szerokim pasem wzdłuż środkowej i dolnej Drwęcy, a następnie Wisły aż po Czamowo. Później komturstwo toruńskie obejmowało Stare Miasto Toruń wraz ze wsią Mokre, Nowe Miasto Toruń, zamek w Starym Toruniu wraz z folwarkiem, młyn i folwark w Lubiczu oraz dwory w Mlewcu i w Jedwabnie”.

T. Jasiński, Toruń XIII-XIV wieku, w: Historia Torunia, t. 1,
pod red. Mariana Biskupa, Toruń 1999

Najczęściej czytane aktualności

  • Na zdjęciu siedziba Toruńskie Centrum Świadczeń Rodzinie przy ul. Batorego
    Miasto
    Toruńskie Centrum Świadczeń Rodzinie zachęca do zapozania się z zasadami składania wniosków na nowy okres zasiłkowy 2020/2021.
  • Miasto
    4 sierpnia 2020 r. wyruszy z Torunia Piesza Pielgrzymka Diecezji Toruńskiej na Jasną Górę. W tym roku ze względu na epidemię koronawirusa będzie miała oryginalną formę.
  • Na zdjęciu: grafika ze zdjęciem Motoareny z lotu ptaka
    Sport
    W ramach projektu „Lato w Toruniu bez nudy” 16 sierpnia 2020 roku odbędzie się rekreacyjny rajd rowerowy „Szlakiem toruńskiego sportu”. Organizatorem wydarzenia jest Stowarzyszenie GoSport! oraz Wydział Sportu i Rekreacji Urzędu Miasta Torunia.
  • Na zdjęciu: ludzie wsiadający do autobusu
    MZK
    W związku z udostępnieniem dla ruchu nowego ronda przy skrzyżowaniu ul. Grudziądzkiej i Celniczej, od soboty 1.08.2020 r. zmieniona została trasa przejazdu autobusów linii nr 0 oraz C w obrębie Centralnego Cmentarza Komunalnego.
  • Na zdjęciu: autobus i tramwaj na tle Urzędu Miasta Torunia
    Miasto, MZK
    Od 1 września 2020 roku planuje się zmiany w rozkładzie jazdy autobusów i tramwajów MZK. Ze względu na aktualną sytuację epidemiczną trasa niektórych linii ma zostać wydłużona a częstotliwość połączeń poza godzinami szczytu ograniczona. Zanim jednak proponowane rozwiązania zostaną wprowadzone prosimy mieszkańców o zapoznanie się ze zmianami i...
  • Screen interaktywnej mapy z punktami partnerskimi na starówce
    Biznes, Miasto
    Już w prawie stu miejscach na starówce zrobimy zakupy w obniżonych cenach z kartą Moja Starówka.
  • Od 1 sierpnia 2020 r. obowiązują nowe regulacje prawne dotyczące rejestracji łódek wędkarskich, jachtów i innych jednostek pływających o długości do 24 m. Dotychczasowe przepisy przewidywały kilka rejestrów, w których mogły być zarejestrowane jednostki pływające. Rejestry prowadziły różne organy, natomiast regulacje odnoszące się do obowiązku...
  • Rozpoczął się kolejny tydzień nocnych prac na moście drogowym im. J. Piłsudskiego w Toruniu. W tym czasie most jest otwarty dla ruchu, ale z pewnymi ograniczeniami. Wprowadzony na ten czas ruch wahadłowy umożliwia wjazd na obiekt betonowozów, dzięki którym na przęśle 1 i 2 będzie betonowana płyta przeprawy. Kolejne prace nocne rozpoczną się we...
  • W ramach projektu „Lato w Toruniu bez nudy” 2 sierpnia 2020 odbył się rekreacyjny rajd rowerowy. Wydarzeniu wzieło udział blisko 150 osób. Organizatorem było Stowarzyszenie GoSport! oraz Wydział Sportu i Rekreacji UM.
  • W sobotnie popołudnie 1 sierpnia na ostatniej kondygnacji parkingu Toruń Plaza odbyłą się czwarta edycja imprezy dla miłośników jazdy na rolkach. Rodzinno-rekreacyjne wydarzenie zgromadziło blisko 150 uczestników.
  • 1 sierpnia 2020 roku obchodzimy 76. rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego. Toruńskie obchody tej ważniej rocznicy zorganizowano pod obeliskiem Ku Czci Żołnierzy Armii Krajowej. Z tej okazji prezydent Torunia Michał Zaleski wręczył Marii Biedermann-Kowalewskiej Medal Thorunium i odznaczył organizacje kombatanckie okolicznościowymi medalami z...
  • Do grona toruńskich stulatków dołączyła 26 kwietnia 2020 r. Pani Irena Kazaniecka. Jubilatkę odwiedził 31 lipca prezydent Torunia Michał Zaleski.
  • Miejski Zakład Komunikacji w Toruniu rozstrzygnął przetarg na modernizację trzech odcinków torowisk tramwajowych. Realizacją zamówienia było zainteresowanych aż sześciu wykonawców - ostatecznie wybrana została firma Balzola Polska, która w przeciągu 21 miesięcy wykona prace budowlane za łączną kwotę ponad 100 milionów złotych.
  • Miejski Zakład Komunikacji w Toruniu rozstrzygnął przetarg na dostawy sześciu autobusów elektrycznych i wykonanie infrastruktury do ich ładowania. Nowe pojazdy dostarczy Solaris Bus & Coach S.A., która jako jedyna złożyła ofertę w przetargu. Za zaprojektowanie oraz wybudowanie infrastruktury do ładowania autobusów elektrycznych odpowiadać...