Ruiny Zamku Krzyżackiego | www.torun.pl

Turystyka

Ruiny Zamku Krzyżackiego

Zamek Krzyżacki

Toruński zamek należał do najstarszych budowli tego typu wzniesionych przez Krzyżaków na prawym brzegu Wisły. Zaczęto budować go około połowy XIII wieku. Wykorzystano w tym celu umocnienia starszego, wcześniej zniszczonego grodu, co miało wpływ na nietypowy kształt toruńskiej warowni, przypominający podkowę.

Zamek, początkowo drewniany, później wznoszony z kamienia i cegły, był rozbudowywany aż do połowy XV wieku. Wraz z przedzamczem i znajdującymi się na nim budynkami gospodarczymi zajmował przestrzeń między Starym i Nowym Miastem Toruniem.

Leżąc w pobliżu polsko-krzyżackiej granicy, toruński zamek miał duże znaczenie strategiczne i związane z tym silne fortyfikacje. Za wysokim murem głównego zamku znajdował się kilkupiętrowy budynek z kaplicą, refektarzem i dormitorium, w którym mieszkali krzyżaccy rycerze. Podziemia tego gmachu wykorzystywane były jako magazyny żywności, niezbędnej w razie oblężenia. Pośrodku dziedzińca stała wysoka, wolnostojąca wieża wykorzystywana jako miejsce ostatniej obrony, ale także jako punkt obserwacyjny, z którego ogniem lub dymem można było dać sygnał o zbliżającym się niebezpieczeństwie. Wodę dostarczała zamkowa studnia. W obawie przed jej zanieczyszczeniem zbudowano Gdanisko - umiejscowioną poza murami wysoką wieżę, która używana była jako toaleta i baszta broniąca zamkowych bram.

Widok na Gdanisko

Toruński zamek nigdy nie został zdobyty przez obcych najeźdźców. Zniszczyli go jednak najbliżsi sąsiedzi - mieszczanie Starego Miasta Torunia, którzy oblegli warownię w początku lutego 1454 roku. Atak był sygnałem do ogólnokrajowego powstania kierowanego przez Związek Pruski, organizację powołaną przez miasta i rycerstwo dla obrony ich praw przed nadużyciami i bezprawiem Krzyżaków. Torunianie zdobyli zamek i natychmiast przystąpili do jego planowej i niemal całkowitej rozbiórki. Na zamkowym dziedzińcu urządzono miejskie śmietnisko, które funkcjonowało tu przez kolejne wieki. Dopiero w latach sześćdziesiątych XX wieku odkryto w całości znajdujące się w tym miejscu ruiny.

Do dziś czytelny jest układ zamku dzięki zachowanym zewnętrznym murom. Przy wejściu na dziedziniec oraz w jego centrum przetrwały resztki wysadzonej w powietrze wieży. Fragment ruin położony wzdłuż Wisły kryje ślady po części mieszkalnej zamku. Najlepiej zachowała się wieża ustępowa - Gdanisko, które w XVI-XVIII wieku używane było jako składnica prochu strzelniczego. W sąsiedztwie stoi do dzisiaj krzyżacki młyn napędzany niegdyś wodami Strugi Toruńskiej. W murach zamkowych sąsiadujących z jej brzegiem chował się podobno najprawdziwszy latający smok, widziany w Toruniu latem 1746 roku. Najwyraźniej już wtedy ruiny zamku wydawały się być pełne tajemnic czekających na swych odkrywców.

Zamek Krzyżacki, światło i dźwięk

"Od północy do zamku właściwego przylegało przedzamcze. Miał się na nim znajdować budynek komtura wraz z jego kaplicą i zbrojownią. Oddzielna zbrojownia, pozostająca do dyspozycji całego konwentu, była na zamku właściwym. Prawdopodobnie na przedzamczu znajdowała się firmaria (infirmeria), czyli szpital dla chorych braci, a także łaźnia.

W 2. połowie XIV w. wzniesiono na przedzamczu tzw. "nowy gmach", w którym urządzono m.in. nowy refektarz. Poważną część przedzamcza zajmowały budynki gospodarcze: piekarnia, browar, spichlerz, wozownia, stajnia, obora, kuźnia, warsztat płatnerski i kilka innych pomieszczeń lub budynków magazynowych. Nie potrafimy bliżej określić czasu ich powstania, ale wiele z nich musiało istnieć już w XIII w. Z przedzamczem stykały się budynki młyna zamkowego, położonego nad strugą Postolsko, nieco powyżej gdaniska. Dochody z tego młyna do 1262 r. czerpało miasto Toruń. Dopiero w tym roku miasto przekazało swoje prawa do niego Zakonowi. W latach 1422-1424 Krzyżacy wybudowali jeszcze jeden młyn, położony poniżej gdaniska. Od tego momentu stary młyn nazywany był "górnym", a nowy "dolnym".

Tereny położone na wschód od zamku pozostawały pod bezpośrednim zwierzchnictwem Zakonu jako tzw. wola zamkowa. Na niej znajdowały się obory dla bydła i świń, magazyny drewna. Mieszkali tu także pachołkowie i ludność służebna Zakonu.

Z budową zamku historycy wiążą powstanie komturstwa toruńskiego. Według najnowszych badań komturstwo to obejmowało swoim zasięgiem pierwotnie także tereny, z których później utworzono komturstwo bierzgłowskie (1263 r.) i kowa1ewskie (około 1275 r.) oraz zapewne też dobra elgiszewsko-golubskie (do 1254 r.). Obszar pierwotnego komturstwa toruńskiego ciągnął się zatem szerokim pasem wzdłuż środkowej i dolnej Drwęcy, a następnie Wisły aż po Czamowo. Później komturstwo toruńskie obejmowało Stare Miasto Toruń wraz ze wsią Mokre, Nowe Miasto Toruń, zamek w Starym Toruniu wraz z folwarkiem, młyn i folwark w Lubiczu oraz dwory w Mlewcu i w Jedwabnie”.

T. Jasiński, Toruń XIII-XIV wieku, w: Historia Torunia, t. 1,
pod red. Mariana Biskupa, Toruń 1999

Najczęściej czytane aktualności

  • artyści na scenie
    Kultura, Miasto
    Wojciechowi Młynarskiemu poświęcona była tegoroczna edycja Festiwalu Twórczości Niezapomnianych Artystów Polskich „Pejzaż bez Ciebie”.
  • Infografika z informacja o zamknięciu cmentarzy
    Koronawirus
    W dniach 31.10-2.11.2020 cmentarze będą zamknięte – taką informację podał podczas konferencji prasowej premier RP Mateusz Morawiecki.
  • Prezydent Torunia Michał Zaleski nad grobem zmarłej na Covid-19 pielęgniarki Katarzyny Zawady
    Miasto
    Dwa dni przed dniem Wszystkich Świętych, 30 października 2020 r. prezydent Torunia Michał Zaleski złożył symboliczne wiązanki kwiatów na grobach zasłużonych torunian.
  • Na zdjęciu: ludzie przybijający piątkę i dwa rowery na tle zachodu słońca
    Eko, Miasto
    W konkursie ogłoszonym przez Prezydenta Miasta Torunia we wrześniu 2020 roku nagrodzono 9 osób. Przyznano także 21 wyróżnień.
  • Ekran akustyczny porośnięty bujnym pnączem w jesiennych zielono-czerwonych kolorach, obok chodnik i przystanek autobusowy
    Eko, Miasto
    Pnącza na ekranach wzdłuż Trasy Średnicowej oraz rosnące tam drzewa przybrały jesienne kolory. Dzięki temu ruchliwa arteria w centrum miasta stała się miejscem pełnym uroku.
  • pracownica medyczna trzyma test na covid
    Koronawirus, Miasto
    Osoby ze skierowaniem na badanie w kierunku wirusa SARS-CoV-2 będą mogły wykonać testy także w święto Wszystkich Świętych 1 listopada.
  • W związku z koniecznością naprawy zwrotnicy na skrzyżowaniu ul. Broniewskiego i Reja od piątku 30 października od godz. 21:20 do soboty 31 października 2020 r. do godz. 5:00 wstrzymany zostanie ruch tramwajów linii 1 i 2 oraz linii nocnej 1N.
  • O 246 przypadków potwierdzonych testem wzrosła liczba zakażonych koronawirusem w Toruniu z czwartku na piatek 29/30 października 2020 r. Od początku pandemii na Covid-19 zachorowało już 2416 osób.
  • Aktualnie trwają nabory na sześć instrumentów pomocowych przyznawanych w ramach tzw. tarczy antykryzysowej 4.0.
  • Chętni do pomocy osobom starszym w czasie pandemii mogą dołączyć do akcji #WspierajSeniora.
  • Podczas konferencji prasowej prezydent Torunia Michał Zaleski przedstawił aktualną sytuację epidemiczną w mieście.
  • Aż 13 medali przywiozły zawodniczki TKK Pacific z Pruszkowa, gdzie w dniach 20-23 października 2020 r. odbyła się ostatnia impreza mistrzowska w 2020 roku – Torowe Mistrzostwa Polski Elity oraz młodzieżowców.
  • Ponad 40 prelegentów, 46 podmiotów, 2 sceny, sesje tematyczne, panele dyskusyjne - tak w wielkim skrócie zapowiada się jubileuszowa piąta edycja największego wydarzenia dronowego w Polsce, czyli DroneTech World Meeting.
  • List Prezydenta Michała Zaleskiego skierowany do przedstawicieli związków zawodowych w Domu Pomocy Społecznej im. dr Leona Szumana w związku z pandemią SARS-Cov-2.